خوردن جفت بعد از زایمان: فواید، خطرات و نظر قطعی علم پزشکی

در سال‌های اخیر، موضوع خوردن جفت پس از زایمان به یکی از بحث‌برانگیزترین ترندهای مربوط به مادران تازه‌زا تبدیل شده است. بعضی افراد معتقدند که مصرف جفت (به‌صورت خام، پخته یا در قالب کپسول) می‌تواند باعث افزایش انرژی، پیشگیری از افسردگی پس از زایمان و حتی بالا رفتن شیر مادر شود. در مقابل، پزشکان و پژوهش‌های علمی هشدار می‌دهند که این کار نه‌تنها فواید قطعی ندارد، بلکه ممکن است خطرات و عوارض جدی نیز به همراه داشته باشد.

در این مقاله، تمام جنبه‌های این موضوع را به‌طور بی‌طرفانه بررسی می‌کنیم؛ از تاریخچه و دلایل انجام آن در فرهنگ‌های مختلف گرفته تا نظر علمی متخصصان درباره‌ی فواید و مضرات خوردن جفت. همچنین توضیح می‌دهیم کپسول جفت چیست، چگونه تهیه می‌شود و آیا اصلاً بیمارستان‌ها جفت را به مادر تحویل می‌دهند یا خیر.

اگر برایتان سؤال است که آیا خوردن جفت واقعاً مفید است یا بیشتر یک باور نادرست اینترنتی؟ در ادامه‌ی این مطلب با ما همراه باشید تا پاسخ علمی و دقیق این موضوع را بدانید.

خوردن جفت یا پلاسنتافاژی چیست؟

قبل از هر چیز، بیایید با خود این عمل و تاریخچه آن آشنا شویم. پلاسنتافاژی یا جفت‌خواری، به عمل مصرف کردن جفت پس از تولد نوزاد گفته می‌شود. این پدیده در دنیای مدرن توجهات زیادی را به خود جلب کرده است.

جفت خواری در حیوانات و تاریخچه آن در انسان

بله، این حقیقت دارد که جفت خواری در حیوانات، به خصوص در میان تقریباً تمام پستانداران، یک رفتار غریزی و رایج است. حیوانات مادر پس از زایمان، جفت را می‌خورند. دانشمندان چندین دلیل برای این رفتار ارائه داده‌اند: از جمله دریافت مواد مغذی از دست رفته در حین زایمان، کاهش درد، تحریک ترشح هورمون‌های موثر در پیوند مادر و نوزاد، و شاید مهم‌تر از همه، پاک کردن هرگونه اثری از تولد برای جلوگیری از جلب توجه شکارچیان به نوزاد تازه متولد شده. اما آیا این رفتار غریزی در حیوانات، دلیلی برای انجام آن توسط انسان‌هاست؟ طرفداران پلاسنتافاژی انسانی اغلب به همین موضوع استناد می‌کنند.

با این حال، باید توجه داشت که در تاریخ بشر و در اکثر فرهنگ‌های سنتی در سراسر جهان، خوردن جفت یک عمل رایج و گسترده نبوده است. در واقع، این پدیده بیشتر یک ترند مدرن در دهه‌های اخیر در فرهنگ‌های غربی است که به تدریج به سایر نقاط جهان نیز راه یافته است. بنابراین، نمی‌توان آن را یک سنت باستانی و اثبات‌شده بشری دانست.

روش های مصرف جفت

امروزه مادرانی که تصمیم به این کار می‌گیرند، از روش‌های مختلفی برای مصرف جفت استفاده می‌کنند. روش های خوردن جفت جنین عبارتند از:

• مصرف خام: برخی افراد معتقدند که برای حفظ تمام هورمون‌ها و مواد مغذی، جفت باید به صورت خام مصرف شود. این کار معمولاً با قرار دادن تکه‌ای کوچک از جفت خام در یک اسموتی میوه‌ای، بلافاصله پس از زایمان، انجام می‌شود.
• پخته شده: برخی دیگر ترجیح می‌دهند جفت را مانند هر گوشت دیگری بپزند و مصرف کنند. روش‌هایی مانند تفت دادن، بخارپز کردن یا حتی اضافه کردن آن به خورش‌هایی مانند لازانیا گزارش شده است.
• کپسول جفت: این رایج‌ترین، محبوب‌ترین و بهداشتی‌ترین روش مصرف در دنیای امروز است. اما کپسول جفت چیست و چگونه تهیه میشود؟ در این فرآیند که معمولاً توسط افراد یا شرکت‌های متخصص در این زمینه انجام می‌شود، جفت پس از زایمان جمع‌آوری شده، شسته می‌شود، سپس بخارپز شده (گاهی با گیاهان دارویی مانند زنجبیل)، کاملاً خشک (دی‌هیدراته) می‌شود، به صورت پودر بسیار ریز آسیاب شده و در نهایت، این پودر در کپسول‌های ژلاتینی خالی بسته‌بندی می‌شود. مادر می‌تواند این کپسول‌ها را مانند هر مکمل دیگری در روزهای و هفته‌های پس از زایمان مصرف کند.

فواید خوردن جفت پس از زایمان چیست؟

اما چه چیزی باعث شده این عمل تا این حد مورد توجه قرار گیرد؟ طرفداران پلاسنتافاژی لیستی بلندبالا از فواید احتمالی را مطرح می‌کنند. آن‌ها معتقدند جفت، که در طول نه ماه منبع حیات جنین بوده، سرشار از مواد مغذی و هورمون‌هایی است که می‌تواند به بازیابی سریع‌تر مادر پس از زایمان کمک کند.

متن انگلیسی:

People who support eating the placenta say that it helps you recover more quickly from childbirth. They say it can raise your energy and breast milk quantity, reduce pain, and also level off your hormones, lowering your chances of postpartum depression and insomnia.

ترجمه متن:

افرادی که از خوردن جفت حمایت می‌کنند، می‌گویند که این کار به شما کمک می‌کند تا سریع‌تر از زایمان بهبود یابید. آنها می‌گویند که می‌تواند انرژی و مقدار شیر مادر را افزایش دهد، درد را کاهش دهد و همچنین هورمون‌های شما را متعادل کند و احتمال افسردگی پس از زایمان و بی‌خوابی را کاهش دهد.

webmd

آیا خوردن جفت باعث افزایش شیر میشود؟

یکی از اصلی‌ترین ادعاها این است که آیا خوردن جفت باعث افزایش شیر میشود؟ طرفداران معتقدند جفت حاوی مقادیر کمی از هورمون پرولاکتین است که هورمون اصلی تولید شیر می‌باشد. تئوری این است که مصرف جفت می‌تواند سطح این هورمون را در بدن مادر تقویت کرده و به شروع سریع‌تر و تولید بیشتر شیر مادر کمک کند. این یکی از جذاب‌ترین ادعاها برای مادرانی است که نگران توانایی خود برای شیردهی هستند.

جلوگیری از افسردگی بعد از زایمان با خوردن جفت

شاید قوی‌ترین ادعای مطرح شده، نقش جفت در سلامت روان مادر باشد. پس از زایمان، سطح هورمون‌های بارداری مانند استروژن و پروژسترون به شدت و به طور ناگهانی در بدن مادر افت می‌کند. این سقوط هورمونی یکی از دلایل اصلی بروز “بیبی بلوز” یا غم پس از زایمان و در موارد شدیدتر، افسردگی پس از زایمان است. ادعا می‌شود که جلوگیری از افسردگی بعد از زایمان با خوردن جفت ممکن است، زیرا جفت حاوی این هورمون‌ها بوده و مصرف تدریجی آن می‌تواند این افت ناگهانی را ملایم‌تر کرده و به تعادل هورمونی و بهبود خلق و خوی مادر کمک کند.

آیا خوردن جفت آهن بدن را زیاد میکند؟

زایمان، چه طبیعی و چه سزارین، با از دست دادن مقدار قابل توجهی خون همراه است. این موضوع می‌تواند مادر را در معرض خطر کم‌خونی ناشی از فقر آهن قرار دهد که خود باعث خستگی، ضعف و بی‌حالی می‌شود. از آنجایی که جفت یک اندام پرخون و سرشار از آهن است، یکی دیگر از ادعاها این است که آیا خوردن جفت آهن بدن را زیاد میکند و به جبران سریع‌تر آهن از دست رفته و افزایش سطح انرژی مادر کمک می‌کند.

سایر خواص ادعاشده

علاوه بر موارد اصلی فوق، طرفداران پلاسنتافاژی به فواید دیگری نیز اشاره می‌کنند. این موارد شامل کاهش دردهای پس از زایمان (به دلیل وجود هورمون‌های ضددرد طبیعی)، کمک به انقباض سریع‌تر رحم و بازگشت آن به اندازه طبیعی، افزایش انرژی و کاهش خستگی، و حتی بهبود ظاهر پوست و مو است.

این مقاله به سرنوشت جفت بعد از زایمان پرداخت. اما خود جفت در طول بارداری چه نقشی داره و از چی تشکیل شده؟ اگه می‌خواید از صفر تا صد با این عضو شگفت‌انگیز آشنا بشید، بهترین کار مطالعه راهنمای کامل و جامع جفت جنین هست.

نظر علمی و پزشکی درباره خوردن جفت

با وجود این لیست بلند و بالای ادعاها، سوال اصلی اینجاست: نظر علمی و پزشکی درباره خوردن جفت چیست؟ آیا علم این فواید را تایید می‌کند؟ به عنوان یک متخصص، بسیار مهم است که پاسخ را بر اساس شواهد و تحقیقات معتبر ارائه دهیم، نه بر اساس داستان‌ها و تجربیات فردی.

پاسخ کوتاه و قاطع این است: خیر. در حال حاضر، هیچ مطالعه علمی بزرگ، معتبر و کنترل‌شده‌ای وجود ندارد که هیچ‌یک از فواید ادعاشده برای خوردن جفت را در انسان‌ها تایید کند. اکثر قریب به اتفاق شواهد موجود، “حکایتی” یا Anecdotal هستند. این یعنی بر اساس گزارش‌ها و تجربه کسانی که جفت خوردند و احساس بهتری داشته‌اند، بنا شده‌اند. اگرچه این تجربیات برای آن افراد ارزشمند است، اما از نظر علمی نمی‌تواند به عنوان یک مدرک معتبر در نظر گرفته شود، زیرا تحت تأثیر عوامل متعدد دیگری قرار دارد.

یکی از قوی‌ترین توضیح‌ها برای گزارش‌های مثبت مادران، اثر پلاسیبو یا دارونما است. اثر پلاسیبو یک پدیده روانشناختی بسیار قدرتمند است. زمانی که یک فرد عمیقاً باور دارد که یک درمان برای او موثر خواهد بود، مغز او می‌تواند مواد شیمیایی طبیعی (مانند اندورفین‌ها) را آزاد کند که باعث ایجاد حس بهبودی و کاهش درد می‌شود، حتی اگر خود درمان هیچ اثر بیولوژیکی واقعی نداشته باشد.

آیا مواد مغذی جفت در فرآیند آماده‌سازی از بین نمی‌روند؟

حتی اگر فرض کنیم جفت حاوی مواد مفیدی باشد، یک سوال مهم دیگر باقی می‌ماند. فرآیند تهیه کپسول جفت شامل بخارپز کردن در دمای بالا و سپس خشک کردن برای ساعت‌های طولانی است. علم بیوشیمی به ما می‌گوید که اکثر هورمون‌های پروتئینی (مانند پرولاکتین و اکسی توسین) و ویتامین‌های حساس به حرارت، در این فرآیند از بین رفته و ساختارشان تخریب می‌شود. بنابراین، پودر نهایی که در کپسول قرار می‌گیرد، به احتمال زیاد فاقد آن هورمون‌های فعالی است که ادعا می‌شود فواید درمانی دارند و بیشتر حاوی مقداری آهن و سایر مواد معدنی مقاوم به حرارت است که آن‌ها را از طریق یک رژیم غذایی سالم و مکمل‌های آهن نیز می‌توان به راحتی دریافت کرد.

مضرات و خطرات خوردن جفت

حالا به بخش مهم‌تر ماجرا می‌رسیم. آیا خوردن جفت ضرر دارد؟ در حالی که فواید آن اثبات نشده، اما مضرات و خطرات بالقوه آن کاملاً واقعی هستند و توسط مراکز معتبر پزشکی مانند مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) مورد هشدار قرار گرفته‌اند.

خطر عفونت‌های باکتریایی و ویروسی

این بزرگترین و جدی‌ترین خطر است. جفت یک اندام استریل نیست. در حین زایمان، جفت با باکتری‌های موجود در کانال زایمان مادر در تماس قرار می‌گیرد. علاوه بر این، اگر مادر مبتلا به هرگونه عفونت خونی باشد، این عوامل بیماری‌زا می‌توانند در جفت نیز وجود داشته باشند. فرآیند آماده‌سازی کپسول جفت، به خصوص اگر در شرایط غیربهداشتی و توسط افراد غیرمتخصص انجام شود، ممکن است نتواند تمام این باکتری‌ها و ویروس‌ها را از بین ببرد.

در سال ۲۰۱۶، CDC گزارشی را در مورد یک نوزاد در آمریکا منتشر کرد که پس از مصرف کپسول جفت توسط مادرش، به عفونت خونی شدید با باکتری استرپتوکوک گروه B مبتلا شده بود. مشخص شد که کپسول‌های جفت مادر، منبع این باکتری خطرناک بوده‌اند.

خوردن جفت یه باور سنتیه، اما مشکلات جفت در طول بارداری کاملا علمی و جدی هستن. مثلا پیر شدن جفت یه عارضه واقعیه که می‌تونه روی سلامت جنین تاثیر بذاره. برای آگاهی از علائمش، حتما مقاله پیر شدن جفت یعنی چه و چه خطراتی دارد؟ رو بخونید.

خطر مسمومیت با فلزات سنگین

یکی از وظایف اصلی جفت در طول بارداری، عمل کردن به عنوان یک فیلتر است. جفت جنین را از بسیاری از مواد مضر که ممکن است در خون مادر وجود داشته باشد، محافظت می‌کند و این مواد را در بافت خود انباشته می‌کند. این مواد مضر شامل فلزات سنگین مانند سرب، جیوه، آرسنیک و کادمیوم است که مادر ممکن است از طریق محیط، آب یا غذا در معرض آن‌ها قرار گرفته باشد. با خوردن جفت، شما در واقع در حال مصرف مجدد و متمرکز این سموم انباشته شده هستید.

اختلالات هورمونی

حتی اگر مقداری از هورمون‌ها در فرآیند آماده‌سازی باقی بمانند، مصرف آن‌ها می‌تواند مشکل‌ساز باشد. بدن مادر پس از زایمان در حال طی کردن یک فرآیند پیچیده و طبیعی برای تنظیم مجدد سطح هورمون‌های خود است. وارد کردن یک منبع خارجی و غیرقابل پیش‌بینی از هورمون‌ها (مانند استروژن موجود در جفت) می‌تواند این تعادل ظریف را به هم زده و حتی ریسک مشکلاتی مانند ایجاد لخته خون را افزایش دهد.

فواید ادعاشده (بدون پشتوانه علمی)	خطرات بالقوه (مورد تایید علم پزشکی)
افزایش تولید شیر مادر	انتقال عفونت‌های باکتریایی به مادر و نوزاد
جلوگیری از افسردگی پس از زایمان	مسمومیت با فلزات سنگین انباشته شده (سرب، جیوه)
افزایش سطح آهن و انرژی	اختلال در تعادل هورمونی طبیعی پس از زایمان
کاهش درد و بهبود سریع‌تر	تشکیل لخته خون به دلیل مقادیر بالای استروژن

آیا بیمارستان جفت را تحویل میدهد؟

پاسخ به این سوال به قوانین و پروتکل‌های داخلی هر بیمارستان بستگی دارد. در اکثر مراکز درمانی، جفت به عنوان “زباله بیولوژیکی و پاتولوژیک” در نظر گرفته می‌شود و طبق مقررات بهداشتی، باید به روش خاصی دفع شود. اگر شما قصد دارید جفت خود را تحویل بگیرید، باید این موضوع را “قبل از زایمان” با بیمارستان و پزشک خود هماهنگ کنید. معمولاً نیاز به پر کردن فرم‌های رضایت‌نامه و تعهدنامه برای پذیرش مسئولیت‌های بعدی آن دارید. هرگز تصور نکنید که می‌توانید پس از زایمان به سادگی جفت را درخواست کنید.

نحوه نگهداری جفت بعد از زایمان

به محض تحویل گرفتن جفت، باید آن را در یک ظرف استریل و دربسته قرار داده و بلافاصله در یخچال یا کلمن پر از یخ نگهداری کنید. جفت یک بافت بیولوژیک است و به سرعت فاسد شده و محل رشد باکتری‌ها می‌شود. این بافت باید در عرض چند ساعت به فردی که قرار است آن را پردازش کند، تحویل داده شود.

هزینه تبدیل جفت به کپسول چقدر است؟

تهیه کپسول جفت یک سرویس تخصصی است که توسط افراد یا شرکت‌های خاصی ارائه می‌شود و رایگان نیست. هزینه تبدیل جفت به کپسول می‌تواند متغیر باشد، اما به طور کلی یک سرویس گران‌قیمت محسوب می‌شود. شما باید علاوه بر هزینه‌ها، در مورد صلاحیت، گواهینامه‌ها و پروتکل‌های بهداشتی فرد یا شرکتی که این کار را انجام می‌دهد نیز به دقت تحقیق کنید، زیرا هیچ نظارت دولتی یا استانداردی برای این فعالیت وجود ندارد. تمام این پیچیدگی‌ها در حالی است که شما در دوره حساس پس از زایمان به سر می‌برید و نیاز به آرامش دارید. شاید بهتر باشد قبل از ورود به این مسیر، از خود بپرسید که آیا این هزینه و زحمت برای یک عمل اثبات‌نشده، ارزشش را دارد یا خیر. در این زمینه، یک مشاوره آنلاین با یک متخصص می‌تواند به شما در تصمیم‌گیری آگاهانه کمک کند.

حکم شرعی خوردن جفت چیست؟

برای بسیاری از افراد، جنبه‌های فرهنگی و دینی نیز در این تصمیم‌گیری اهمیت دارد.

دیدگاه مراجع دینی درباره خوردن جفت جنین

از نظر شرعی، حکم شرعی خوردن جفت بسته به نظر مراجع تقلید مختلف، متفاوت است. بسیاری از مراجع، خوردن اجزای بدن انسان را جایز نمی‌دانند. با این حال، برخی دیگر ممکن است در شرایطی که فایده درمانی قطعی داشته باشد، نظرات متفاوتی ارائه دهند. از آنجایی که فواید درمانی قطعی برای خوردن جفت اثبات نشده است، بهتر است برای اطلاع از نظر دقیق مرجع تقلید خود، به طور مستقیم از دفتر ایشان سوال بفرمایید.

نگاه فرهنگی به خوردن جفت جنین

همانطور که قبلاً اشاره شد، خوردن جفت در فرهنگ سنتی ایرانی و بسیاری از فرهنگ‌های دیگر، جایگاهی نداشته و یک پدیده کاملاً نوظهور است که بیشتر تحت تأثیر فرهنگ سلبریتی‌ها و رسانه‌های غربی رواج یافته است.

دونستن زمان تشکیل جفت هم می‌تونه جالب باشه. این عضو از همون روزهای اول بارداری شروع به رشد می‌کنه. ما تو یه مقاله دیگه به طور کامل مراحل تشکیل جفت از لقاح به بعد رو توضیح دادیم.

کلام آخر ویمام

در نهایت، با کنار هم قرار دادن تمام شواهد، نظر علمی و پزشکی درباره خوردن جفت کاملاً مشخص است و خطرات بالقوه آن، به ویژه خطر انتقال عفونت به شما و نوزادتان، کاملاً واقعی و جدی است. به همین دلیل، اکثر سازمان‌های معتبر پزشکی و متخصصان زنان و زایمان در سراسر جهان، این عمل را توصیه نمی‌کنند. ما درک می‌کنیم که شما به دنبال بهترین راه برای یک دوره نقاهت آرام و سالم پس از زایمان هستید.

بهترین و اثبات‌شده‌ترین راه‌ها برای رسیدن به این هدف، داشتن یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از آهن، استراحت کافی، حمایت عاطفی از طرف خانواده و دوستان، و در صورت نیاز، کمک گرفتن از متخصصان برای مدیریت افسردگی پس از زایمان است. این‌ها روش‌های ایمن و موثری هستند که سلامت شما و فرزندتان را تضمین می‌کنند. تیم متخصص وی مام همواره برای ارائه راهکارهای علمی و حمایت از شما در این مسیر، در کنارتان است.

آیا خوردن جفت پخته شده یا در اسموتی، ایمن‌تر از کپسول است؟

مصرف خام جفت (در اسموتی) بیشترین خطر انتقال عفونت را دارد. پختن می‌تواند برخی باکتری‌ها را از بین ببرد، اما ممکن است تمام آن‌ها را نابود نکند و همچنین باعث از بین رفتن مواد مغذی و هورمون‌های ادعاشده می‌شود. هیچ روشی برای مصرف جفت، کاملاً ایمن و بدون خطر در نظر گرفته نمی‌شود.

آیا جایگزین علمی برای افزایش شیر و جلوگیری از افسردگی پس از زایمان وجود دارد؟

بله، قطعاً. برای افزایش شیر، بهترین راه‌ها تغذیه مکرر نوزاد، نوشیدن مایعات کافی و مشورت با مشاور شیردهی است. برای پیشگیری و درمان افسردگی پس از زایمان نیز، حمایت عاطفی، استراحت، تغذیه مناسب و در صورت لزوم، روان‌درمانی و داروهای ضدافسردگی ایمن در شیردهی، روش‌های اثبات‌شده و موثری هستند.

اگر تصمیم به خوردن جفت خود گرفتم، چه نکاتی را باید رعایت کنم؟

اگر با وجود تمام هشدارها این تصمیم را گرفتید، حتماً از قبل با بیمارستان هماهنگ کنید، جفت را بلافاصله در شرایط استریل و خنک نگهداری کنید و کار پردازش آن را به فرد یا شرکتی بسپارید که پروتکل‌های بهداشتی سخت‌گیرانه‌ای دارد. همچنین، در صورت مشاهده هرگونه علامت بیماری در خود یا نوزادتان، فوراً مصرف را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.

آیا خوردن جفت بر طعم شیر مادر تأثیر می‌گذارد؟

هیچ مدرک علمی در این زمینه وجود ندارد. اما از آنجایی که بسیاری از موادی که مادر مصرف می‌کند می‌تواند بر طعم شیر تأثیر بگذارد، این احتمال وجود دارد که ترکیبات موجود در کپسول جفت نیز چنین تأثیری داشته باشند.

آیا سازمان‌های معتبر بهداشتی مانند CDC یا FDA خوردن جفت را تایید می‌کنند؟

خیر. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) به طور خاص در مورد خطرات عفونی خوردن جفت هشدار داده است. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز هیچ‌گونه فرآورده جفتی را به عنوان دارو یا مکمل تایید نکرده و هیچ نظارتی بر روی فرآیند تهیه آن‌ها ندارد.

منبع: webmd , mayoclinic