چطور به راه رفتن نوزاد کمک کنیم؟ مراحل، تمرینات و تغذیه برای اولین قدم‌های کودک

راه رفتن یکی از مهم‌ترین مراحل رشد کودک است و والدین همواره کنجکاوند بدانند نوزادشان چه زمانی اولین قدم‌ها را برمی‌دارد و آیا روند رشد او طبیعی است یا خیر. گاهی والدین با دیر راه افتادن کودک، پا نگرفتن نوزاد یا تفاوت زمان راه افتادن دختر و پسر مواجه می‌شوند و نمی‌دانند علت چیست و چه اقداماتی می‌تواند به کودک کمک کند.

در این مقاله، به‌صورت کامل به موضوعات مهمی مانند سن طبیعی راه افتادن کودک، علائم و نشانه‌های دیر یا زود راه رفتن، عوامل موثر مانند تغذیه و تقویت عضلات پا، ورزش و تمرینات مناسب پرداخته شده است. علاوه بر این، راهکارهای طب سنتی، نکات غذایی برای رشد عضلات پا و تمرینات عملی برای کمک به راه افتادن کودک نیز معرفی می‌شوند.

اگر می‌خواهید بدانید چگونه به راه افتادن نوزاد کمک کنید، چه زمان‌هایی طبیعی است و چه اقداماتی می‌تواند رشد عضلات و تعادل پای کودک را تقویت کند، ادامه این مطلب یک راهنمای جامع و کاربردی در اختیار شما قرار می‌دهد تا با اطمینان و دانش کامل مراحل رشد کودک خود را دنبال کنید.

کودک چه زمانی راه می افتد؟

اولین و پرتکرارترین سوالی که ذهن والدین را درگیر می‌کند، زمان دقیق راه افتادن است. اما باید بدانید که در علم پزشکی اطفال، چیزی به نام “زمان دقیق” وجود ندارد؛ بلکه ما با “بازه زمانی نرمال” روبرو هستیم. تکامل حرکتی یک طیف است و قرار گرفتن در هر نقطه‌ای از این طیف، طبیعی محسوب می‌شود. مغز انسان برای راه رفتن نیاز به هماهنگی پیچیده‌ای بین سیستم دهلیزی گوش (برای تعادل)، مخچه (برای هماهنگی عضلات)، قشر مغز (برای اراده حرکت) و سیستم اسکلتی-عضلانی دارد. این هماهنگی در کودکان مختلف با سرعت‌های متفاوتی شکل می‌گیرد.

راه رفتن نوزاد از کی شروع میشه؟

به طور میانگین و در آمارهای جهانی، اکثر کودکان اولین قدم‌های مستقل خود را حوالی اولین سالگرد تولدشان، یعنی ۱۲ ماهگی برمی‌دارند. اما این فقط یک میانگین است. بازه زمانی طبیعی برای راه افتادن بسیار گسترده‌تر است و از ۹ ماهگی تا ۱۸ ماهگی را شامل می‌شود. یعنی کودکی که در ۹ ماهگی راه می‌رود طبیعی است و کودکی که در ۱۷ ماهگی اولین قدمش را برمی‌دارد نیز کاملاً طبیعی و سالم است.

بسیاری از والدین تصور می‌کنند که زود راه افتادن نشانه هوش بالاتر است، اما تحقیقات علمی هیچ ارتباط مستقیمی بین زمان راه افتادن و ضریب هوشی (IQ) در آینده پیدا نکرده‌اند. راه رفتن یک مهارت حرکتی درشت (Gross Motor Skill) است و بیشتر به ژنتیک، جثه کودک و فرصت‌هایی که برای تمرین داشته است بستگی دارد تا هوش شناختی او. بنابراین اگر کودک شما هنوز راه نرفته اما سایر مهارت‌هایش مثل نشستن، غلت زدن و برقراری ارتباط چشمی نرمال است، جای هیچ نگرانی نیست.

زودترین زمان راه رفتن نوزاد

برخی کودکان که از نظر ژنتیکی عضلات قوی‌تری دارند و سیستم عصبی‌شان سریع‌تر بالغ می‌شود، ممکن است خیلی زودتر از همسالان خود شروع به راه رفتن کنند. دیده شده است که برخی نوزادان حتی در ۷ یا ۸ ماهگی تلاش می‌کنند بایستند و قدم بردارند. اگر کودک شما خودش با میل و اراده خودش و بدون دخالت شما در این سنین شروع به ایستادن و راه رفتن کرد، جای نگرانی نیست و نباید او را متوقف کنید. بدن او آمادگی لازم را پیدا کرده است.

دکتر پرنیا پورجلال

مشاوره آنلاین شما

پزشک تأیید شده ✅

کد نظام پزشکی: د-۳۱۴۶۴

می‌دونم این جور علائم می‌تونه استرس‌زا باشه. اگه می‌خوای خیالت راحت بشه و راهنمایی درست و حسابی بگیری، همین الان آنلاینم و مرحله‌به‌مرحله کنارت هستم. همه‌چی هم کاملاً محرمانه می‌مونه.

پزشک آنلاین • پاسخ کمتر از ۲ دقیقه

هزینه مشاوره: ۱۴۵,۰۰۰ تومان شروع مشاوره واتساپی

اما نکته مهم اینجاست که نباید کودک را “مجبور” به زود راه افتادن کنید. برخی والدین با تمرینات غیراصولی سعی دارند کودک ۶ ماهه را روی پا نگه دارند. این کار می‌تواند فشار زیادی به صفحات رشد استخوانی، ستون فقرات و مفاصل لگن که هنوز نرم و غضروفی هستند وارد کند. زود راه افتادنِ طبیعی مشکلی ندارد، اما زود راه انداختنِ اجباری می‌تواند مضر باشد.

حداکثر زمان راه رفتن کودک

مرز هشدار برای پزشکان اطفال، پایان ۱۸ ماهگی است. اگر کودکی تا ۱۸ ماهگی هنوز نتوانسته است حتی یک قدم مستقل بردارد، نیاز به بررسی دارد. البته توجه داشته باشید که در بسیاری از موارد، حتی در ۱۸ ماهگی هم مشکل جدی وجود ندارد و ممکن است فقط یک تاخیر سرشتی ساده باشد، اما برای اطمینان خاطر باید توسط متخصص ارزیابی شود.

عواملی که می‌توانند باعث شوند کودک به سمت انتهای این بازه زمانی (نزدیک ۱۸ ماهگی) برود عبارتند از:
۱. نوزادانی که چهار دست و پا رفتن را خیلی خوب و سریع یاد گرفته‌اند؛ آن‌ها چون با خزیدن به سرعت به همه جا می‌رسند، انگیزه کمتری برای تحمل سختی راه رفتن دارند.
۲. کودکانی که شخصیت محتاط و ترسویی دارند و تا زمانی که از تعادل خود صد در صد مطمئن نشوند، دستشان را رها نمی‌کنند.
۳. کودکانی که جثه درشت‌تر و وزن بیشتری دارند، زیرا بلند کردن وزن بدن برای پاهای کوچکشان سخت‌تر است.

زمان راه رفتن نوزاد نارس

اگر کودک شما نارس (Preterm) به دنیا آمده است، یعنی زودتر از ۳۷ هفته بارداری متولد شده، شما نباید سن تقویمی او را با جدول‌های استاندارد مقایسه کنید. برای نوزادان نارس، باید از “سن اصلاح شده” استفاده کنید.
روش محاسبه به این صورت است: اگر نوزاد شما ۲ ماه زودتر از موعد به دنیا آمده است، وقتی تقویم می‌گوید او ۱۴ ماهه است، سن تکاملی مغز و بدن او در واقع ۱۲ ماهه است. بنابراین شما باید انتظار داشته باشید که او ۲ ماه دیرتر از همسالانش به نقاط عطف حرکتی برسد. این تاخیر کاملاً طبیعی است و معمولاً تا ۲ سالگی جبران می‌شود. بنابراین اگر نوزاد نارس شما در ۱۵ ماهگی هنوز راه نمی‌رود، با احتساب سن اصلاح شده، او هنوز در بازه کاملاً نرمال قرار دارد و نباید نگران باشید.

نیازی نیست مربی بدنسازی باشید تا به کودکتان کمک کنید! فقط کافیست روزی ده دقیقه وقت بگذارید و با راهکارهایی که در مطلب «ورزش روزانه مخصوص نوزادان برای راه افتادن» توضیح داده‌ایم، عضلات ران و ساق پای او را تقویت کنید تا تعادلش را راحت‌تر حفظ کند.

مراحل راه رفتن نوزاد

راه رفتن یک مهارت ناگهانی نیست که یک شبه اتفاق بیفتد. این قله کوهی است که کودک برای رسیدن به آن باید پله‌له از دامنه بالا برود. هر مرحله پیش‌نیاز مرحله بعدی است و تقویت عضلات خاصی را بر عهده دارد. شناخت دقیق این مراحل به شما کمک می‌کند تا بفهمید کودکتان در کجای مسیر قرار دارد و چطور می‌توانید به او کمک کنید تا به پله بعدی برود.

نشستن مستقل (شروع تعادل)

اولین پیش‌نیاز راه رفتن، توانایی کنترل تنه و نشستن بدون کمک است که معمولاً بین ۴ تا ۷ ماهگی رخ می‌دهد. چرا نشستن مهم است؟ چون نشستن باعث تقویت عضلات فیله کمر، عضلات شکم و عضلات گردن می‌شود. این عضلات، ستون فقرات را صاف نگه می‌دارند و مرکز ثقل بدن را تثبیت می‌کنند. کودکی که هنوز نمی‌تواند تعادلش را در حالت نشسته حفظ کند، قطعاً نمی‌تواند روی پاهایش بایستد. در این مرحله، بازی‌هایی که کودک را تشویق به نشستن و چرخیدن به اطراف برای گرفتن اسباب‌بازی می‌کند، بسیار مفید است.

خزیدن و چهار دست و پا رفتن

مرحله بعدی که معمولاً بین ۷ تا ۱۰ ماهگی اتفاق می‌افتد، خزیدن یا چهار دست و پا رفتن است. این مرحله برای هماهنگی عصب و عضله حیاتی است. در حرکت چهار دست و پا، کودک یاد می‌گیرد دست و پای مخالف را به صورت هماهنگ حرکت دهد (هماهنگی دو نیمکره مغز).
این حرکت همچنین عضلات شانه، بازو، ران و باسن را به شدت تقویت می‌کند. جالب است بدانید که برخی کودکان این مرحله را جا می‌اندازند و مستقیم از نشستن به ایستادن می‌روند. اگرچه این مسئله لزوماً نگران‌کننده نیست، اما متخصصان کاردرمانی معتقدند کودکانی که چهار دست و پا رفته‌اند، در آینده مهارت‌های ورزشی و تعادلی بهتری دارند. بنابراین تشویق کودک به خزیدن روی زمین با قرار دادن اسباب‌بازی‌ها در فاصله دور، تمرین بسیار خوبی است.

ایستادن با تکیه گاه (Pulling up)

حوالی ۸ تا ۱۰ ماهگی، کودک شروع به استفاده از مبلمان، میز تلویزیون یا پاهای شما می‌کند تا خودش را به سمت بالا بکشد و بایستد. این لحظه بسیار مهمی است زیرا برای اولین بار وزن کامل بدن روی کف پاها و مفاصل زانو و لگن قرار می‌گیرد.
در ابتدا، کودک فقط با زور بازو خودش را بالا می‌کشد و پاهایش سفت و قفل شده هستند. اما کم‌کم یاد می‌گیرد که زانوهایش را خم و راست کند. یکی از چالش‌های بزرگ کودکان در این مرحله این است که “بالا رفتن را بلدند، اما پایین آمدن را نه!”. ممکن است کودک بایستد و بعد گریه کند چون نمی‌داند چطور دوباره بنشیند و می‌ترسد رها شود و بیفتد. در این زمان شما باید با صبر و حوصله به او یاد بدهید که چطور زانوهایش را خم کند و به آرامی باسنش را روی زمین بگذارد.

تاتی تاتی کردن با کمک وسایل (Cruising)

بعد از اینکه کودک در ایستادن مهارت پیدا کرد، شروع به حرکت به پهلو می‌کند در حالی که دستش را به مبل یا دیوار گرفته است. به این مرحله “کروزینگ” یا تاتی تاتی با تکیه‌گاه می‌گویند (معمولاً ۹ تا ۱۲ ماهگی). این مرحله تمرین اصلی برای انتقال وزن است. کودک یاد می‌گیرد وزن بدنش را از یک پا به پای دیگر منتقل کند، در حالی که هنوز از دست‌هایش برای حفظ تعادل کمک می‌گیرد. این بهترین زمان برای چیدن مبلمان خانه به صورتی است که فاصله‌ها کم باشد و کودک بتواند از یک مبل به مبل دیگر برود. این مسیرهای امن، اعتماد به نفس او را افزایش می‌دهند.

راه رفتن نوزاد بدون کمک دیگران

و در نهایت، لحظه باشکوه فرا می‌رسد. کودک برای چند ثانیه دستش را رها می‌کند، تعادلش را حفظ می‌کند و شاید یک یا دو قدم لرزان بردارد. این مرحله معمولاً با ترس و هیجان همراه است. کودکانی که محتاط‌تر هستند، ممکن است مدت‌ها در مرحله ایستادن باقی بمانند و جرأت رها کردن دست را نداشته باشند. در اینجا نقش تشویق‌های شما حیاتی است. وقتی کودک می‌بیند شما با آغوش باز و چهره‌ای خندان در چند قدمی او نشسته‌اید، انگیزه پیدا می‌کند تا ریسک کند و قدم بردارد.

در اوایل راه افتادن، کودکان برای حفظ تعادل دستانشان را بالا نگه می‌دارند (حالت گارد بالا) و پاهایشان را بازتر از عرض شانه می‌گذارند (پایه پهن). این وضعیت کاملاً طبیعی است و به مرور زمان با افزایش تعادل، دست‌ها پایین می‌آیند و پاها به هم نزدیک‌تر می‌شوند.

اگر حس می‌کنید پاهای فرزندتان مثل خمیر نرم است و تلاشی برای ایستادن نمی‌کند، نترسید اما بی‌تفاوت هم نباشید. مطالعه مقاله «درمان پا نگرفتن و شل بودن پای نوزاد» به شما کمک می‌کند مرز بین تنبلی طبیعی و مشکلات عضلانی را تشخیص دهید و نگرانی‌تان برطرف شود.

علت دیر راه افتادن کودک چیست؟

در قسمت قبلی مراحل طبیعی رشد را بررسی کردیم. اما اگر کودک شما از جدول زمانی عقب افتاده است و هنوز تلاشی برای ایستادن یا قدم برداشتن نمی‌کند، اولین واکنش شما احتمالاً نگرانی شدید است. دیر راه افتادن کودک که در پزشکی به آن تاخیر در تکامل حرکتی درشت می‌گویند، می‌تواند دلایل بسیار متنوعی داشته باشد. برخی از این دلایل کاملاً خوش‌خیم و گذرا هستند و برخی دیگر نیاز به مداخله درمانی دارند. برای درک بهتر، باید بدانیم که راه رفتن فقط مربوط به قدرت پاها نیست، بلکه نتیجه هماهنگی پیچیده بین مغز، اعصاب، عضلات، استخوان‌ها و حتی سیستم حسی کودک است. هرگونه اختلال کوچک در این زنجیره می‌تواند باعث تأخیر در برداشتن اولین قدم‌ها شود.

عوامل ژنتیکی و ارثی بر دیر راه افتادن کودک تاثیر میگذارد؟

وراثت یکی از قوی‌ترین فاکتورهای تعیین‌کننده در زمان راه افتادن کودک است. اگر شما یا همسرتان در کودکی دیر راه افتاده‌اید، احتمال زیادی وجود دارد که فرزندتان نیز همین الگوی رشدی را دنبال کند. ژن‌ها نه تنها رنگ چشم و مو را تعیین می‌کنند، بلکه بر سرعت میلین‌سازی اعصاب یعنی پوشش‌دار شدن رشته‌های عصبی برای انتقال سریع پیام و تون عضلانی یعنی میزان سفتی طبیعی عضله نیز تأثیر می‌گذارند. بنابراین قبل از اینکه نگران شوید، از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها درباره تاریخچه کودکی خودتان سوال کنید. اگر سابقه خانوادگی دیر راه افتادن وجود دارد و سایر جنبه‌های رشد کودک مانند تکلم و مهارت‌های اجتماعی نرمال است، معمولاً جای نگرانی نیست و کودک فقط دارد از برنامه ژنتیکی خود پیروی می‌کند.

تأثیر شخصیت و خلق‌وخوی کودک بر دیر راه افتادن

شاید عجیب به نظر برسد، اما شخصیت کودک نقش مهمی در زمان راه افتادن او دارد. کودکان از نظر شخصیتی به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: ماجراجو و محتاط.
کودکان ماجراجو و ریسک‌پذیر، حتی قبل از اینکه تعادل کامل داشته باشند، دستشان را رها می‌کنند و بارها زمین می‌خورند تا راه رفتن را یاد بگیرند. این کودکان معمولاً زودتر راه می‌افتند اما ممکن است بیشتر آسیب ببینند.

در مقابل، کودکان محتاط و کمال‌گرا، تا زمانی که صد در صد مطمئن نشوند که نمی‌افتند، دستشان را از تکیه‌گاه رها نمی‌کنند. این کودکان ممکن است ماه‌ها در مرحله ایستادن یا تاتی تاتی با مبل باقی بمانند. آن‌ها توانایی جسمی لازم را دارند، اما از نظر روانی نیاز به اطمینان بیشتری دارند. فشار آوردن به این کودکان نتیجه عکس می‌دهد و باعث می‌شود بیشتر بترسند.

مشکلات جسمی و آناتومیک بر دیر راه افتادن کودک

گاهی اوقات علت تأخیر، مسائل فیزیکی قابل مشاهده است. وزن زیاد یکی از این عوامل است. نوزادانی که وزن بالایی دارند یا اصطلاحاً تپل هستند، برای بلند شدن و حفظ تعادل روی پاهای کوچکشان نیاز به عضلات بسیار قوی‌تری نسبت به نوزادان لاغر دارند. این وزن اضافه باعث می‌شود مرکز ثقل بدن تغییر کند و تسلط بر تعادل سخت‌تر شود. بنابراین تأخیر در راه رفتن کودکان سنگین‌وزن امری شایع و طبیعی است و با قوی‌تر شدن عضلات برطرف می‌شود.

همچنین کودکانی که به روش‌های خاصی غیر از چهار دست و پا حرکت می‌کنند، مثلاً کودکانی که نشسته خودشان را روی زمین می‌کشند که به آن شافلینگ می‌گویند، معمولاً دیرتر راه می‌افتند زیرا عضلات پا و لگن آن‌ها در حالت نشسته کمتر تقویت شده است.

علت پا نگرفتن نوزاد چیست؟

اصطلاح “پا نگرفتن” یا تحمل نکردن وزن روی پاها، یکی از نگرانی‌های شایع والدین در چکاپ‌های ۹ یا ۱۰ ماهگی است. وقتی شما زیر بغل کودک را می‌گیرید و او را روی زمین می‌گذارید، انتظار دارید پاهایش را صاف کند و وزنش را تحمل کند. اما برخی کودکان پاهایشان را جمع می‌کنند یا شل می‌کنند.
هایپوتونی یا شلی عضلات: در این حالت، تون عضلانی کودک پایین است و عضلاتش شل و خمیری به نظر می‌رسند. این کودکان در تمام مراحل رشدی مثل گردن گرفتن و نشستن هم ممکن است کمی تأخیر داشته باشند. هایپوتونی می‌تواند خفیف و سرشتی باشد که با کاردرمانی و تمرین حل می‌شود، یا نشانه بیماری‌های عضلانی-عصبی باشد که نیاز به بررسی دقیق پزشک دارد.

هایپرتونی یا سفتی عضلات: برعکس حالت قبل، عضلات کودک بیش از حد سفت است. وقتی او را بلند می‌کنید، پاهایش را مثل قیچی روی هم می‌اندازد و نوک پنجه‌هایش را سفت به زمین فشار می‌دهد. این حالت می‌تواند یکی از نشانه‌های اولیه فلج مغزی یا CP باشد و نیاز به ارجاع فوری به متخصص مغز و اعصاب کودکان دارد.

آیا پسرها دیرتر از دخترها راه می‌افتند؟

یک باور قدیمی وجود دارد که می‌گوید “پسرها تنبل‌ترند و دیرتر راه می‌افتند”. آیا علم این موضوع را تأیید می‌کند؟ مطالعات آماری گسترده نشان داده‌اند که تفاوت معناداری بین زمان راه افتادن دختران و پسران وجود ندارد. هر دو جنس معمولاً در بازه زمانی مشابهی به این مهارت می‌رسند. با این حال، برخی تحقیقات نشان می‌دهند که دختران ممکن است در مهارت‌های حرکتی ظریف و تعادلی کمی سریع‌تر بالغ شوند، در حالی که پسران در حرکات قدرتی و پرانرژی پیشتاز هستند. اما این تفاوت آنقدر جزئی است که نمی‌توان آن را به عنوان یک قانون کلی در نظر گرفت. بنابراین اگر پسر شما دیرتر از دختر همسایه راه افتاده، لزوماً به خاطر جنسیتش نیست و باید سایر عوامل بررسی شوند.

علم کاردرمانی کودکان پیشرفت کرده و دیگر روروئک تنها راه چاره نیست. اگر دوست دارید با متدهای روز دنیا آشنا شوید، مقاله «راههای زود راه رفتن کودک» را از دست ندهید؛ آنجا روش‌هایی را گفتیم که بدون آسیب به ستون فقرات، انگیزه قدم برداشتن را در مغز کودک بیدار می‌کند.

مشکلات ساختاری پا کودکان و نگرانی‌های والدین

وقتی کودک شروع به ایستادن و راه رفتن می‌کند، والدین با دقت وسواس‌گونه‌ای به شکل پاهای او نگاه می‌کنند. هرگونه انحراف، چرخش یا مدل خاص راه رفتن می‌تواند باعث نگرانی شود. بسیاری از این موارد بخشی از روند طبیعی تکامل استخوان‌بندی کودک هستند، اما تشخیص مرز بین طبیعی و غیرطبیعی مهم است.

آیا راه رفتن نوزاد روی پنجه پا طبیعی است؟

راه رفتن روی نوک پنجه یا Toe Walking، در کودکانی که تازه راه افتاده‌اند بسیار شایع است. این کار معمولاً برای حفظ تعادل یا تجربه حسی جدید انجام می‌شود. تا سن ۲ یا حتی ۳ سالگی، اگر کودک گاهی روی پنجه راه می‌رود اما توانایی گذاشتن پاشنه روی زمین را هم دارد یعنی هر وقت بخواهد می‌تواند صاف بایستد، این وضعیت معمولاً عادتی است و خودبه‌خود برطرف می‌شود.

اما چه زمانی نگران‌کننده است؟
۱. اگر کودک همیشه و به صورت مداوم روی پنجه راه می‌رود و هرگز پاشنه‌اش را زمین نمی‌گذارد.
۲. عضلات پشت ساق پایش سفت و کوتاه شده‌اند.
۳. بعد از ۳ سالگی همچنان ادامه دارد.

در این موارد، راه رفتن روی پنجه می‌تواند نشانه کوتاهی تاندون آشیل یا مشکلات عصبی مانند فلج مغزی خفیف یا حتی اوتیسم باشد. در کودکان اوتیستیک، راه رفتن روی پنجه اغلب ناشی از مشکلات پردازش حسی است. بنابراین اگر این علامت پایدار بود، مشورت با ارتوپد کودکان الزامی است.

عوارض زود راه رفتن نوزاد چیست؟

برخی والدین نگرانند که اگر کودکشان زود راه بیفتد، پاهایش کج شود. واقعیت این است که استخوان‌های نوزادان نرم و غضروفی هستند، اما اگر کودک خودش با توانایی خودش بایستد و راه برود، بدنش آمادگی تحمل وزنش را دارد و آسیبی نمی‌بیند. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که والدین با استفاده از وسایلی مثل روروک یا تمرینات اجباری، کودکی را که هنوز عضلات و استخوان‌هایش آماده نیستند، مجبور به تحمل وزن کنند. این فشار زودرس و غیرطبیعی می‌تواند باعث انحراف زانوها یا فشار به ستون فقرات شود. بنابراین اگر کودکتان خودش زود راه افتاد، خوشحال باشید و نگران پاهای پرانتزی نباشید، اما اگر هنوز آماده نیست، او را مجبور نکنید.

پای پرانتزی و ضربدری طبیعی است یا بیماری؟

تقریباً تمام نوزادان با پاهای پرانتزی (Genu Varum) متولد می‌شوند. این حالت ناشی از وضعیت جمع شده جنین در رحم مادر است. وقتی کودک شروع به راه رفتن می‌کند، این پرانتزی بودن بیشتر به چشم می‌آید و باعث می‌شود کودک تلوتلو بخورد (راه رفتن شبیه اردک). این وضعیت تا سن ۲ سالگی کاملاً طبیعی است و با رشد کودک و قوی شدن عضلات، پاها صاف می‌شوند.
بعد از ۲ سالگی، وضعیت برعکس می‌شود و زانوها به هم نزدیک شده و پاها حالت ضربدری (Genu Valgum) پیدا می‌کنند که این هم تا سن ۴ تا ۶ سالگی طبیعی است و سپس اصلاح می‌شود.
چه زمانی باید نگران بود؟
۱. اگر پرانتزی بودن پاها بسیار شدید است.
۲. اگر انحراف فقط در یک پا وجود دارد (عدم تقارن).
۳. اگر بعد از ۲ سالگی پرانتزی بودن بدتر شد.

در این موارد، پزشک باید کودک را از نظر بیماری‌هایی مثل نرمی استخوان (راشیتیسم) یا بیماری بلانت بررسی کند.

نرمی استخوان و کمبود ویتامین دی

یکی از علل پنهان و مهم در دیر راه افتادن و انحرافات استخوانی، کمبود ویتامین دی است. ویتامین دی برای جذب کلسیم و سفت شدن استخوان‌ها ضروری است. اگر بدن کودک کمبود ویتامین دی داشته باشد، استخوان‌ها نرم باقی می‌مانند و توانایی تحمل وزن بدن را ندارند. این بیماری که راشیتیسم نام دارد، باعث می‌شود کودک دیر راه بیفتد، پاهایش به شدت پرانتزی شود، مچ دستانش پهن شود و جمجمه‌اش نرم باشد. خوشبختانه با مصرف قطره ویتامین آ+د از روزهای اول تولد تا دو سالگی، می‌توان به راحتی از این بیماری پیشگیری کرد.

کف پای صاف در کودکان نوپا

یکی دیگر از نگرانی‌های والدین، صافی کف پای کودک است. باید بدانید که تمام نوزادان و کودکان نوپا کف پای صاف دارند. دلیل این امر دو چیز است: اول اینکه قوس کف پا هنوز به طور کامل تکامل نیافته و استخوانی نشده است، و دوم اینکه یک لایه چربی ضخیم در کف پای نوزاد وجود دارد که قوس پا را پر می‌کند و از پای کودک محافظت می‌نماید.

این چربی معمولاً تا ۳ یا ۴ سالگی از بین می‌رود و قوس پا نمایان می‌شود. بنابراین استفاده از کفی‌های طبی یا کفش‌های خاص برای کودکان زیر ۳ سال به بهانه صافی کف پا، معمولاً هیچ توجیه علمی ندارد و غیرضروری است، مگر در موارد خاص و شدید که ارتوپد تشخیص دهد.

چطور به راه رفتن نوزاد کمک کنیم؟

بسیاری از والدین فکر می‌کنند که تنها راه کمک به راه افتادن کودک، گرفتن دستان او و راه بردنش است. اگرچه این کار مفید است، اما تمرینات بسیار موثرتری وجود دارند که می‌توانند عضلات مرکزی (Core) و پاهای کودک را به طور هدفمند تقویت کنند. کودکی که عضلات شکم و کمر قوی‌تری داشته باشد، تعادل بهتری خواهد داشت و زودتر جرأت می‌کند دستش را رها کند. در اینجا مجموعه‌ای از تمرینات فیزیوتراپی و بازی‌های خانگی را که توسط متخصصان پیشنهاد شده است، بررسی می‌کنیم. این تمرینات را می‌توانید به بخشی از بازی‌های روزانه تبدیل کنید تا کودک از انجام آن‌ها لذت ببرد و احساس فشار نکند.

متن انگلیسی:

Learning to walk is a big milestone for babies and parents. Walking gives your baby the ability to explore their surroundings in a new way. When your baby is learning to walk, use a firm surface such as the floor or carpet. Do not try to teach them them on a bed or cushion.

ترجمه متن:

یادگیری راه رفتن یک نقطه عطف بزرگ برای نوزادان و والدین است. راه رفتن به کودک شما این توانایی را می‌دهد که محیط اطراف خود را به روشی جدید کشف کند. وقتی کودک شما در حال یادگیری راه رفتن است، از یک سطح سفت مانند کف یا فرش استفاده کنید. سعی نکنید روی تخت یا کوسن به او آموزش دهید.

cambspborochildrenshealth

برای تقویت پاهای نوزاد چه باید کرد؟

تقویت عضلات پا باید از ماه‌ها قبل از راه افتادن شروع شود. حتی زمانی که نوزاد هنوز نمی‌تواند بایستد، شما می‌توانید با بازی‌های ساده عضلات او را آماده کنید.
لگد زدن در آب: یکی از بهترین و لذت‌بخش‌ترین ورزش‌ها برای نوزادان، بازی در حمام است. وقتی نوزاد را در وان آب گرم قرار می‌دهید، او به صورت غریزی پاهایش را تکان می‌دهد و به آب لگد می‌زند. مقاومت آب در برابر حرکت پا، باعث تقویت عضلات ران و ساق پا می‌شود بدون اینکه فشاری به مفاصل وارد شود.
هل دادن با پا: وقتی نوزاد به پشت خوابیده است، دستانتان را کف پاهای او بگذارید و کمی فشار دهید. نوزاد به صورت رفلکسی سعی می‌کند دستان شما را با پاهایش هل دهد و زانویش را صاف کند. این تمرین ساده، عضلات چهارسر ران را که برای ایستادن حیاتی هستند، تقویت می‌کند.

ورزش برای تقویت پای نوزاد شامل چیست؟

وقتی کودک توانست بنشیند و چهار دست و پا برود، می‌توانید تمرینات جدی‌تری را شروع کنید:

اموزش راه رفتن به نوزاد با تکنیک حوله

گرفتن دست‌های کودک و بالا نگه داشتن آن‌ها برای راه بردن او، اگرچه رایج است، اما یک ایراد بیومکانیکی دارد: باعث می‌شود مرکز ثقل کودک به سمت جلو متمایل شود و او به جای اینکه وزن را روی پاشنه پایش بیندازد، روی پنجه راه برود.
یک جایگزین عالی، استفاده از یک پارچه نخی بلند یا شال است. پارچه را تا کنید و آن را دور سینه کودک (زیر بغل) بیندازید و دو سر آن را از پشت بگیرید. با این روش، شما بدون اینکه دستان کودک را بالا بکشید، از تنه او حمایت می‌کنید. کودک در این حالت دستانش آزاد است تا تعادلش را حفظ کند و پاهایش را به درستی روی زمین می‌گذارد. شما فقط نقش یک کمربند ایمنی را دارید که اگر کودک تعادلش را از دست داد، او را بگیرید.

ماساژ درمانی برای تقویت عضلات کودک

ماساژ دادن پاهای کودک نه تنها به آرامش او کمک می‌کند، بلکه جریان خون را در عضلات افزایش می‌دهد و به رشد آن‌ها کمک می‌کند. از روغن زیتون یا روغن بادام شیرین استفاده کنید.
روش ماساژ: از ران شروع کنید و با حرکات دوشیدن (فشردن ملایم و کشیدن دست به سمت پایین) به سمت مچ پا بیایید. کف پای نوزاد را با انگشت شست خود به صورت دورانی ماساژ دهید. این کار باعث تحریک گیرنده های حسی کف پا می شود که نقش مهمی در تعادل دارند. همچنین ماساژ دادن عضلات پشت ساق پا از کوتاهی تاندون آشیل و راه رفتن روی پنجه جلوگیری می‌کند.

ابزارها و وسایل کمکی برای راه رفتن نوزاد

صنعت سیسمونی پر از وسایلی است که ادعا می‌کنند به راه افتادن کودک کمک می‌کنند. اما آیا همه آن‌ها واقعاً مفید هستند؟ نظر پزشکان و متخصصان ارتوپدی درباره روروک و واکر چیست؟

راه رفتن نوزاد با روروک

روروک (Baby Walker) یکی از بحث‌برانگیزترین وسایل سیسمونی است. در حالی که بسیاری از والدین قدیمی به شدت به آن اعتقاد دارند، انجمن‌های متخصصین اطفال در سراسر جهان (از جمله کانادا که فروش روروک را ممنوع کرده است) استفاده از آن را توصیه نمی‌کنند.
چرا روروک مضر است؟
۱. تأخیر در راه افتادن: برخلاف تصور عموم، روروک باعث زود راه افتادن نمی‌شود. وقتی کودک در روروک می‌نشیند، لگنش توسط صندلی حمایت می‌شود و نیازی به تلاش برای حفظ تعادل ندارد. عضلات لگن و کمر که برای راه رفتن مستقل ضروری هستند، در روروک تنبل می‌شوند.
۲. راه رفتن روی پنجه: در روروک، کودک معمولاً فقط نوک انگشتان پایش را به زمین می‌زند تا خودش را هل بدهد. این کار باعث می‌شود عضلات پشت پا کوتاه شوند و عادت غلط راه رفتن روی پنجه در کودک شکل بگیرد.
۳. خطرات ایمنی: روروک به کودک سرعت و ارتفاع می‌دهد. کودک می‌تواند با سرعت زیاد به اجسام داغ (بخاری، اجاق گاز) یا پله‌ها برسد و سقوط کند. آمار حوادث ناشی از روروک بسیار بالاست.

واکر کودک برای راه رفتن نوزاد

برخلاف روروک که کودک داخل آن می‌نشیند، واکر یا اسباب‌بازی‌های هلی (Push Toys) وسایلی هستند که کودک پشت آن‌ها می‌ایستد و آن‌ها را هل می‌دهد. این وسایل گزینه‌های بسیار بهتری هستند زیرا:
۱. کودک باید خودش وزنش را تحمل کند و تعادلش را حفظ کند.
۲. کودک می‌تواند هر زمان که خسته شد بنشیند یا دستش را رها کند.
۳. الگوی راه رفتن با واکر (کاشتن پاشنه و برداشتن پنجه) به الگوی طبیعی راه رفتن نزدیک‌تر است.
نکته مهم در خرید واکر این است که باید سنگین و پایدار باشد تا وقتی کودک به آن تکیه می‌دهد، واکر چپ نکند یا با سرعت زیاد فرار نکند. واکرهای چوبی یا مدل‌هایی که قابلیت تنظیم سرعت چرخ دارند، بهترین گزینه‌ها هستند.

آیا کفش مناسب برای راه افتادن کودک تاثیر میگذارد؟

یکی از سوالات همیشگی والدین این است که “چه کفشی برای کودکم بخرم تا راه بیفتد؟”. پاسخ متخصصان این است: “در خانه، هیچ کفشی!”.
پای برهنه بهترین کفش برای یادگیری راه رفتن است. کف پای نوزاد گیرنده‌های حسی بسیار قوی دارد. وقتی کودک با پای برهنه روی فرش، سرامیک یا چمن راه می‌رود، اطلاعات حسی دقیقی از سطح زمین به مغزش ارسال می‌شود که به او کمک می‌کند تعادلش را تنظیم کند. همچنین پای برهنه باعث می‌شود عضلات ریز کف پا درگیر شوند و قوس پا بهتر شکل بگیرد.

ویژگی‌های کفش مناسب (برای بیرون از خانه):
وقتی کودک می‌خواهد در خیابان یا پارک راه برود، نیاز به محافظت دارد. کفش مناسب برای نوپا باید ویژگی‌های زیر را داشته باشد:
۱. انعطاف‌پذیر باشد: شما باید بتوانید کفش را با یک دست کاملاً خم کنید و بچرخانید. کفش‌های خشک و سفت مثل پوتین‌های سنگین، مانع حرکت طبیعی پا می‌شوند.
۲. کفی تخت داشته باشد: هیچ‌گونه پاشنه یا لژ مخفی نباید داشته باشد.
۳. سبک باشد: کفش سنگین برای کودک نوپا مثل وزنه است و او را خسته می‌کند.
۴. فضای کافی داشته باشد: جلوی کفش باید پهن باشد تا انگشتان کودک آزادانه حرکت کنند.
۵. ساق‌دار باشد (اختیاری): کفش‌های ساق‌دار کمی حمایت بیشتر برای مچ پا ایجاد می‌کنند و از درآمدن کفش از پا جلوگیری می‌کنند، اما ضروری نیستند.