مکونیوم نوزاد چیست؟ از کجا بفهمم جنین در شکم مدفوع کرده؟

خیلی از والدین وقتی به نزدیکی زمان زایمان می‌رسند، نگران هستند که جنین در رحم چه وضعیتی دارد و آیا ممکن است مدفوع کند یا خیر. مکونیوم، مدفوع اولیه‌ی نوزاد، یکی از مسائلی است که می‌تواند باعث نگرانی شود، به‌خصوص وقتی در مایع آمنیوتیک دیده شود یا نوزاد آن را ببلعد.

در این مقاله، همه چیز درباره مکونیوم و مشکلات احتمالی آن توضیح داده می‌شود؛ از تعریف و علت دفع مکونیوم در جنین گرفته تا سندرم آسپیراسیون مکونیوم، بلع یا خوردن مکونیوم و عوارض آن. همچنین روش‌های تشخیص، پیشگیری و مدیریت مکونیوم در زایمان را به زبان ساده بیان می‌کنیم.

اگر می‌خواهید بدانید مکونیوم چیست، چه خطراتی دارد و چه اقداماتی در هنگام مشاهده آن باید انجام دهید، ادامه‌ی این مطلب را بخوانید.

مکونیوم نوزاد چیست؟

بیایید از تعریف اولیه شروع کنیم. مکونیوم نوزاد چیست؟ به زبان ساده، مکونیوم اولین مدفوعی است که نوزاد شما دفع می‌کند. اما این ماده کاملاً با مدفوع عادی که ما می‌شناسیم، متفاوت است. برخلاف مدفوع نوزادی که پس از خوردن شیر تولید می‌شود، مکونیوم حاصل فرآیندهای گوارشی در داخل رحم است. در طول دوران جنینی، فرزند شما به طور مداوم در حال بلعیدن مقادیر کمی از مایع آمنیوتیک اطراف خود است. این یک تمرین حیاتی برای تکامل دستگاه گوارش و کلیه‌های اوست. این مایع بلعیده شده، همراه با سایر موادی که در رحم وجود دارد، در روده‌های جنین جمع می‌شود. بنابراین، ترکیبات مکونیوم عبارتند از:

• مایع آمنیوتیک: بخش اصلی تشکیل‌دهنده آن.
• سلول‌های پوستی ریخته شده: سلول‌های مرده‌ای که به طور طبیعی از سطح پوست جنین جدا شده و در مایع آمنیوتیک شناور هستند.
• لانوگو (Lanugo): موهای بسیار نرم و کرکی که در دوران جنینی بدن نوزاد را می‌پوشاند و به تدریج می‌ریزد.
• ترشحات گوارشی: صفرا و آنزیم‌هایی که توسط کبد و پانکراس جنین تولید می‌شوند.

این ترکیبات دست به دست هم داده و ماده‌ای منحصر به فرد را ایجاد می‌کنند. مکونیوم معمولاً ظاهری بسیار مشخص دارد: رنگ آن سبز تیره تا تقریباً سیاه است و قوام آن غلیظ، چسبناک و قیرمانند می‌باشد. یک نکته بسیار مهم و اطمینان‌بخش این است که مکونیوم در یک محیط استریل (رحم) تشکیل شده و به خودی خود کاملاً استریل و فاقد هرگونه باکتری است. بوی خاصی هم ندارد. دیدن این ماده تیره و چسبناک در پوشک نوزادتان در یکی دو روز اول پس از تولد، نه تنها نگران‌کننده نیست، بلکه یک اتفاق کاملاً طبیعی و خوشایند است.

مشکلات مربوط به مکونیوم در بدو تولد بررسی می‌شود. یک مشکل شایع دیگر در روزهای اول، زردی است که نیاز به تشخیص سریع دارد. برای یادگیری روش‌های تشخیص در خانه، مقاله ۳ تست خانگی برای تشخیص زردی نوزاد را ببینید.

دفع مکونیوم نوزاد چه زمانی طبیعی است؟

زمان‌بندی دفع مکونیوم، نکته کلیدی در تعیین اهمیت بالینی آن است. اینکه این اتفاق قبل از تولد رخ دهد یا بعد از آن، تفاوت بین یک فرآیند فیزیولوژیک سالم و یک زنگ خطر احتمالی را مشخص می‌کند.

دفع مکونیوم پس از تولد

حالت طبیعی و مورد انتظار این است که نوزاد اولین مدفوع خود یا همان مکونیوم را در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول پس از تولد دفع کند. این اتفاق یک نشانه بسیار خوب و مهم از سلامت نوزاد است و به تیم پزشکی چند چیز را نشان می‌دهد:

1. دستگاه گوارش سالم: نشان می‌دهد که دستگاه گوارش نوزاد شما به درستی کار می‌کند و مسیر آن از دهان تا مقعد باز است.
2. عملکرد عصبی مناسب: عمل دفع نیازمند هماهنگی بین اعصاب و عضلات روده و مقعد است و دفع موفق مکونیوم، نشانه سلامت این سیستم است.

پس از دفع کامل مکونیوم در چند روز اول، مدفوع نوزاد به تدریج به رنگ زرد خردلی (در نوزادان شیر مادرخوار) یا قهوه‌ای روشن (در نوزادان شیر خشکی) تغییر می‌کند که به آن مدفوع انتقالی می‌گویند.

دفع مکونیوم در جنین

حالا به سناریویی می‌رسیم که باعث نگرانی می‌شود. دفع مکونیوم در جنین، یعنی زمانی که جنین این ماده را قبل از به دنیا آمدن و در حالی که هنوز در داخل رحم است، به درون مایع آمنیوتیک دفع می‌کند. مایع آمنیوتیک به طور طبیعی شفاف و بی‌رنگ است. وقتی مکونیوم در آن دفع می‌شود، رنگ این مایع به سبز، قهوه‌ای یا زرد تغییر می‌کند. این وضعیت که به آن “مایع آمنیوتیک آغشته به مکونیوم” یا Meconium-Stained Amniotic Fluid می‌گویند، یک اتفاق غیرطبیعی است و به عنوان یک علامت خطر احتمالی در نظر گرفته می‌شود. این اتفاق نشان می‌دهد که جنین ممکن است در مقطعی دچار استرس یا “دیسترس جنینی” شده باشد. البته، همانطور که در ادامه خواهیم دید، این لزوماً به معنای وجود یک مشکل جدی نیست، اما نیاز به نظارت دقیق‌تر بر سلامت جنین در حین زایمان را ایجاب می‌کند.

علت دفع مکونیوم جنین در مایع آمنیوتیک چیست؟

چه چیزی باعث می‌شود که جنین برخلاف حالت طبیعی، قبل از تولد مدفوع کند؟ علت دفع مکونیوم جنین می‌تواند به دو دلیل اصلی رخ دهد: بلوغ طبیعی یا یک پاسخ استرسی.

بلوغ طبیعی روده در بارداری‌های طولانی

گاهی اوقات، دفع مکونیوم قبل از تولد، نشانه هیچ استرس یا مشکلی نیست، بلکه صرفاً به دلیل بلوغ کامل دستگاه گوارش جنین است. این حالت بیشتر در بارداری‌هایی دیده می‌شود که از موعد مقرر خود (۴۰ هفته) عبور کرده و به هفته ۴۱ یا ۴۲ می‌رسند. در این بارداری‌های طولانی، جنین و سیستم گوارش او به قدری بالغ شده‌اند که حرکات طبیعی روده ممکن است باعث دفع مکونیوم شود، بدون اینکه هیچ استرس یا کمبود اکسیژنی در کار باشد. در این موارد، اگر سایر شاخص‌های سلامت جنین (مانند ضربان قلب) کاملاً طبیعی باشد، وجود مکونیوم به تنهایی چندان نگران‌کننده نیست.

دیسترس جنینی یا کمبود اکسیژن

این دلیل، علت اصلی نگرانی تیم پزشکی است. در اکثر موارد، دفع مکونیوم در رحم یک واکنش فیزیولوژیک به استرس و کاهش موقت اکسیژن‌رسانی به جنین است. وقتی جنین به هر دلیلی دچار استرس یا هیپوکسی (کمبود اکسیژن) می‌شود، بدن او به طور غریزی واکنش نشان می‌دهد: جریان خون را به سمت اندام‌های حیاتی مانند مغز و قلب هدایت می‌کند و جریان خون به اندام‌های کمتر حیاتی مانند روده‌ها را کاهش می‌دهد. این تغییر در جریان خون، همراه با افزایش حرکات روده ناشی از استرس، می‌تواند باعث شل شدن عضله اسفنکتر مقعد جنین و در نتیجه، دفع مکونیوم به داخل مایع آمنیوتیک شود. شرایطی که می‌توانند منجر به دیسترس جنینی شوند عبارتند از:

• مشکلات جفت: نارسایی جفت، پیری زودرس جفت یا کندگی جفت که همگی باعث کاهش خون‌رسانی به جنین می‌شوند.
• فشار روی بند ناف: پیچ خوردن بند ناف دور گردن یا بدن جنین، یا قرار گرفتن آن بین سر جنین و استخوان لگن مادر، می‌تواند جریان خون را مختل کند.
• مشکلات مادری: بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا در بارداری (پره‌اکلامپسی) یا دیابت که بر سلامت عروق تأثیر می‌گذارند.
• زایمان سخت و طولانی.

سایر عوامل خطر

علاوه بر موارد فوق، برخی عوامل دیگر نیز می‌توانند ریسک دفع مکونیوم در رحم را افزایش دهند، از جمله سیگار کشیدن مادر که به طور مزمن اکسیژن‌رسانی به جنین را کاهش می‌دهد، یا وجود عفونت‌های خاص در بارداری.

از کجا بفهمم جنین در شکم مدفوع کرده؟

این یکی از پرتکرارترین و نگران‌کننده‌ترین سوالات مادران در اواخر بارداری است: از کجا بفهمم جنین در شکم مدفوع کرده؟ آیا راهی برای تشخیص این موضوع در خانه وجود دارد؟

تغییر رنگ مایع آمنیوتیک نشانه چیست؟

پاسخ کوتاه و قطعی این است که شما به عنوان مادر، هیچ راهی برای تشخیص این موضوع در خانه و قبل از پاره شدن کیسه آب ندارید. تنها راه قطعی برای تشخیص مکونیوم، مشاهده مستقیم رنگ مایع آمنیوتیک است. این اتفاق در دو زمان ممکن است رخ دهد:

1. پاره شدن کیسه آب در خانه: اگر کیسه آب شما در خانه پاره شود، به رنگ مایعی که از شما خارج می‌شود دقت کنید. مایع آمنیوتیک طبیعی، بی‌رنگ و شبیه به آب است و ممکن است کمی بوی شیرین بدهد. اگر متوجه شدید که این مایع به رنگ سبز، قهوه‌ای یا زرد درآمده، این نشانه وجود مکونیوم است و باید فوراً به بیمارستان مراجعه کنید.
2. پاره شدن کیسه آب در بیمارستان: اگر در بیمارستان بستری هستید، پزشک یا ماما پس از پاره شدن کیسه آب (چه به صورت خود به خود و چه به صورت مصنوعی)، رنگ مایع را بررسی خواهند کرد.

غلظت مکونیوم نیز اهمیت دارد. گاهی مایع فقط کمی مایل به سبز است (مکونیوم رقیق)، اما گاهی غلیظ و تیره است، شبیه به سوپ نخودفرنگی، که به آن مکونیوم غلیظ می‌گویند و نشان‌دهنده ریسک بالاتری است.

آیا علائم دیگری وجود دارد؟

خیر. هیچ علامت دیگری مانند تغییر در حرکات جنین، درد یا هر حس دیگری وجود ندارد که به شما بگوید جنین مکونیوم دفع کرده است. بنابراین، به جای نگرانی بی‌مورد، بهترین کار این است که بر روی شمارش حرکات جنین خود تمرکز کنید و در صورت پاره شدن کیسه آب، به رنگ مایع دقت نمایید.

همانطور که خواندید، دفع مکونیوم در رحم می‌تواند خطرناک باشد. اما گاهی اوقات این ماده بعد از تولد هم باعث مشکل می‌شود و باعث انسداد روده یا سندروم مکونیوم ایلئوس می‌شود. برای اینکه با این عارضه نادر اما جدی آشنا شوید، مقاله همه چیز درباره سندروم مکونیوم ایلئوس در نوزادان را مطالعه کنید.

سندروم آسپیراسیون مکونیوم چیست؟

حالا به مهم‌ترین بخش ماجرا و علت اصلی نگرانی تیم پزشکی می‌رسیم. خود وجود مکونیوم در مایع آمنیوتیک به تنهایی خطرناک نیست. خطر اصلی زمانی ایجاد می‌شود که جنین این مایع آغشته به مدفوع را به داخل ریه‌های خود تنفس کند. این وضعیت جدی، سندروم آسپیراسیون مکونیوم یا MAS نامیده می‌شود.

سندرم استنشاق مکونیوم چیست؟

جنین در داخل رحم به طور مداوم حرکات تنفسی را به عنوان تمرین انجام می‌دهد، اما در این حرکات، مایع آمنیوتیک را به داخل ریه‌های خود می‌کشد و بیرون می‌دهد. تا زمانی که این مایع شفاف باشد، هیچ مشکلی ایجاد نمی‌شود. اما اگر مایع آغشته به ذرات غلیظ و چسبناک مکونیوم باشد، این ذرات می‌توانند وارد ریه‌ها شوند. این اتفاق ممکن است در اثر یک استرس ناگهانی (مانند فشار روی بند ناف) در داخل رحم رخ دهد که جنین یک نفس عمیق بکشد، یا در حین زایمان و با اولین نفس‌های نوزاد پس از تولد اتفاق بیفتد.

عوارض خوردن مکونیوم توسط جنین

ورود مکونیوم به ریه‌ها، یک اورژانس پزشکی برای نوزاد است و می‌تواند منجر به عوارض جدی شود:

• انسداد راه‌های هوایی: ذرات چسبناک مکونیوم می‌توانند مانند چسب، راه‌های هوایی کوچک و بزرگ را مسدود کرده و از ورود هوا به ریه‌ها جلوگیری کنند.
• التهاب شیمیایی ریه‌ها: مکونیوم برای بافت حساس ریه بسیار تحریک‌کننده است و باعث ایجاد یک واکنش التهابی شدید (پنومونی شیمیایی) می‌شود.
• اختلال در عملکرد سورفکتانت: سورفکتانت ماده‌ای است که از چسبیدن کیسه‌های هوایی ریه به یکدیگر جلوگیری می‌کند. مکونیوم این ماده را غیرفعال کرده و باعث کلاپس شدن کیسه‌های هوایی و مشکلات تنفسی شدید می‌شود.
• عفونت: اگرچه مکونیوم استریل است، اما محیط بسیار مناسبی برای رشد باکتری‌ها پس از تولد فراهم می‌کند.
• افزایش فشار خون ریوی پایدار نوزاد (PPHN): یک عارضه جدی که در آن فشار در عروق ریوی نوزاد بالا باقی مانده و اکسیژن‌رسانی به بدن مختل می‌شود.

به همین دلیل است که تیم پزشکی، وجود مکونیوم را بسیار جدی گرفته و تمام اقدامات لازم را برای پیشگیری از آسپیراسیون انجام می‌دهد.

عبارت	معنای دقیق	میزان خطر
مکونیوم در مایع آمنیوتیک	وجود مدفوع جنین در آب دور بچه	یک “علامت خطر احتمالی” که نیاز به نظارت دارد.
بلع مکونیوم	خوردن مایع آمنیوتیک آغشته به مکونیوم توسط جنین	معمولاً بی‌خطر است، زیرا وارد معده می‌شود.
آسپیراسیون مکونیوم (MAS)	تنفس کردن مایع آمنیوتیک آغشته به مکونیوم به داخل ریه‌ها	بسیار خطرناک، می‌تواند باعث مشکلات تنفسی شدید شود.

نحوه درمان خوردن مکونیوم توسط جنین

اگر مشخص شود که مایع آمنیوتیک شما آغشته به مکونیوم است، تیم پزشکی بلافاصله اقدامات مدیریتی را برای اطمینان از سلامت شما و فرزندتان آغاز می‌کند.

نظارت دقیق بر ضربان قلب جنین

اولین و مهم‌ترین اقدام، نظارت مداوم بر وضعیت سلامت جنین از طریق مانیتورینگ ضربان قلب اوست. وجود مکونیوم به تیم پزشکی می‌گوید که جنین “ممکن است” تحت استرس باشد. با اتصال یک مانیتور به شکم شما، الگوهای ضربان قلب جنین در پاسخ به انقباضات زایمان به دقت بررسی می‌شود. هرگونه افت شدید یا الگوی غیرطبیعی در ضربان قلب، می‌تواند نشانه دیسترس باشد و نیاز به مداخله فوری را ایجاب کند.

آمادگی تیم نوزادان و ساکشن مکونیوم

در هر زایمانی که مکونیوم وجود دارد، یک تیم متخصص نوزادان (شامل متخصص اطفال یا نوزادان و پرستاران ویژه) باید در اتاق زایمان حاضر باشند. به محض اینکه سر نوزاد از کانال زایمان خارج شد و قبل از اینکه بدن او کاملاً خارج شود (و قبل از اینکه نوزاد اولین نفس عمیق خود را بکشد)، پزشک با استفاده از یک دستگاه ساکشن، دهان و بینی نوزاد را به طور کامل از هرگونه مکونیوم پاک می‌کند. این اقدام ساده اما حیاتی، به نام ساکشن مکونیوم حین زایمان، ریسک ورود مکونیوم به ریه‌ها با اولین نفس را به شدت کاهش می‌دهد.

اگر نوزاد پس از تولد سرحال و فعال باشد و گریه قوی داشته باشد، معمولاً نیاز به اقدام دیگری نیست. اما اگر نوزاد شل باشد یا مشکلات تنفسی داشته باشد، ممکن است نیاز به لوله‌گذاری در نای و ساکشن عمیق‌تر ریه‌ها باشد.

سزارین مکونیوم چیست؟

این یک سوال رایج و یک تصور غلط است. سزارین مکونیوم چیست؟ در واقع، چیزی به نام “سزارین مکونیوم” وجود ندارد. به عبارت دیگر، صرف وجود مکونیوم در مایع آمنیوتیک، دلیلی برای انجام عمل سزارین نیست. اگر ضربان قلب جنین و سایر شاخص‌های سلامتی او کاملاً طبیعی باشد، مادر می‌تواند زایمان طبیعی خود را ادامه دهد. سزارین تنها زمانی ضروری می‌شود که وجود مکونیوم با علائم واضح دیسترس جنینی (مانند افت شدید ضربان قلب) همراه باشد. در این صورت، برای خارج کردن سریع جنین از محیط پراسترس، سزارین اورژانسی انجام می‌شود. اگر در مورد روند زایمان خود یا احتمال نیاز به سزارین سوالات بیشتری دارید، می‌توانید از خدمات ویزیت آنلاین زنان برای دریافت مشاوره تخصصی استفاده کنید.

ایلئوس مکونیوم و پلاک مکونیوم چه تفاوتی باهم دارند؟

دو اصطلاح دیگر نیز وجود دارند که با مکونیوم مرتبط هستند اما به وضعیت دفع مکونیوم در رحم مربوط نمی‌شوند و پس از تولد تشخیص داده می‌شوند.

ایلئوس مکونیوم چیست؟

ایلئوس مکونیوم یک وضعیت نادر است که در آن، مکونیوم نوزاد به طور غیرطبیعی غلیظ، چسبنده و سفت است. این مکونیوم آنقدر چسبناک است که نمی‌تواند از روده‌های نوزاد عبور کند و باعث انسداد کامل روده کوچک می‌شود. نوزاد مبتلا به این عارضه، در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول پس از تولد قادر به دفع اولین مدفوع خود نیست و دچار علائمی مانند اتساع شکم و استفراغ صفراوی می‌شود. ایلئوس مکونیوم یکی از اولین و قوی‌ترین نشانه‌های بیماری ژنتیکی فیبروز کیستیک (Cystic Fibrosis) است و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد.

پلاک مکونیوم چیست؟

سندرم پلاک مکونیوم نیز یک علت نادر انسداد روده در نوزادان است. در این وضعیت، یک توده سفت و فشرده از مکونیوم در روده بزرگ (کولون) گیر کرده و مانع از خروج مدفوع می‌شود. این وضعیت معمولاً به اندازه ایلئوس مکونیوم جدی نیست و اغلب با استفاده از تنقیه (انما) قابل درمان است.

مکونیوم اولین مدفوع نوزاد است و سلامت دستگاه گوارش او را نشان می‌دهد. در هفته‌ها و ماه‌های بعد، مشکلات گوارشی دیگری ممکن است بروز کند، مانند اسهال. اگر می‌خواهید با روش‌های درمان خانگی آن آشنا شوید، مقاله درمان سریع اسهال کودکان در خانه بهترین راهنما برای شماست.

کلام آخر ویمام

در پایان، بار دیگر تاکید می‌کنیم: شنیدن اینکه جنین شما در رحم مدفوع کرده است، بدون شک نگران‌کننده است. اما بسیار مهم است که بدانید این یک اتفاق نسبتاً شایع است و تیم‌های پزشکی کاملاً برای مدیریت آن آماده و مجهز هستند. در اکثر قریب به اتفاق موارد، با نظارت دقیق در حین زایمان و اقدامات پیشگیرانه بلافاصله پس از تولد، نوزاد شما بدون هیچ مشکلی و با سلامتی کامل متولد خواهد شد.

آگاهی شما از این فرآیند، به شما کمک می‌کند تا آرامش خود را حفظ کرده و به تیم درمانی خود اعتماد کنید. مهم‌ترین کاری که شما می‌توانید انجام دهید، گزارش فوری هرگونه تغییر در رنگ مایع آمنیوتیک پس از پارگی کیسه آب به پزشک یا مامای خود است. تیم متخصص وی مام همواره برای پاسخگویی به سوالات شما و حمایت از شما در تمام مراحل این سفر شگفت‌انگیز، در کنار شماست.

آیا می‌توان از دفع مکونیوم جنین در رحم جلوگیری کرد؟

به طور مستقیم خیر، زیرا این یک واکنش فیزیولوژیک به استرس یا بلوغ است. اما با رعایت یک سبک زندگی سالم، پرهیز از سیگار، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند فشار خون و انجام مراقبت‌های منظم بارداری برای اطمینان از سلامت جفت، می‌توان ریسک دیسترس جنینی و در نتیجه، احتمال دفع مکونیوم را کاهش داد.

آیا رنگ مکونیوم (سبز روشن یا تیره) در میزان خطر آن تاثیر دارد؟

بله. مکونیوم رقیق (مایع آمنیوتیک کمی سبز رنگ) معمولاً خطر کمتری دارد. اما مکونیوم غلیظ و تیره (شبیه سوپ نخود یا قیر) نشان‌دهنده ریسک بالاتر برای انسداد راه‌های هوایی و سندروم آسپیراسیون مکونیوم است و نیاز به مراقبت‌های جدی‌تری در زمان تولد دارد.

تیک مکونیوم چیست و چه فرقی با آسپیراسیون دارد؟

تیک یا لکه مکونیوم به رنگ گرفتن پوست، ناخن‌ها و بند ناف نوزاد به رنگ زرد یا سبز به دلیل تماس طولانی‌مدت با مایع آمنیوتیک آغشته به مکونیوم در رحم گفته می‌شود. این وضعیت به خودی خود خطرناک نیست، اما نشان می‌دهد که دفع مکونیوم مدتی قبل از زایمان رخ داده است. آسپیراسیون به معنای ورود مکونیوم به ریه‌هاست که خطر اصلی محسوب می‌شود.

اگر نوزاد مکونیوم را آسپیره کند، درمان آن چقدر طول می‌کشد؟

درمان سندروم آسپیراسیون مکونیوم (MAS) به شدت آن بستگی دارد. موارد خفیف ممکن است فقط به اکسیژن کمکی برای چند روز نیاز داشته باشند. موارد شدیدتر ممکن است نیاز به بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU)، استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) و سایر درمان‌های حمایتی برای چندین روز یا حتی هفته داشته باشند.

آیا استرس مادر می‌تواند باعث دفع مکونیوم جنین شود؟

به طور مستقیم خیر. استرس روحی و روانی مادر باعث آزاد شدن هورمون‌های استرس در بدن او می‌شود، اما این هورمون‌ها به طور مستقیم باعث شل شدن اسفنکتر مقعد جنین نمی‌شوند. با این حال، استرس مزمن و شدید مادر می‌تواند با افزایش ریسک فشار خون بالا یا مشکلات جفتی، به طور غیرمستقیم خطر دیسترس جنینی را افزایش دهد.

منبع: clevelandclinic , webmd