چسبندگی جفت چیست؟ علت، علائم و خطرات جفت آکرتا

چسبندگی جفت یا جفت آکرتا یکی از عارضه‌های مهم بارداری است که معمولاً در اواخر بارداری یا هنگام زایمان تشخیص داده می‌شود. در این وضعیت، بخشی از جفت بیش از حد به دیواره‌ی رحم می‌چسبد و پس از تولد نوزاد به‌راحتی جدا نمی‌شود. این موضوع می‌تواند باعث خونریزی شدید، نیاز به جراحی و در مواردی حتی برداشتن رحم شود.

در این مقاله به‌صورت کامل و قابل‌درک توضیح داده می‌شود که چسبندگی جفت چیست، چرا رخ می‌دهد، چه کسانی در معرض خطر هستند و چگونه با سونوگرافی و بررسی‌های دقیق می‌توان آن را تشخیص داد. همچنین درباره‌ی انواع چسبندگی جفت، عوارض احتمالی برای مادر و جنین، و نکات مراقبتی تا زمان زایمان صحبت می‌کنیم.

اگر پزشک از احتمال چسبندگی جفت در بارداری‌تان گفته یا می‌خواهید بدانید این عارضه چقدر خطرناک است و چگونه باید آن را مدیریت کرد، ادامه‌ی این مطلب را حتماً بخوانید.

چسبندگی جفت چیست؟

برای درک چسبندگی، ابتدا باید بدانیم که یک جفت طبیعی چگونه عمل می‌کند. در یک بارداری نرمال، جفت به لایه داخلی و سطحی دیواره رحم که آندومتر نام دارد، متصل می‌شود. این اتصال به اندازه‌ای محکم است که در طول نه ماه، خون‌رسانی کامل به جنین را تضمین کند، اما به اندازه‌ای سطحی است که پس از تولد نوزاد، در مرحله سوم زایمان، به راحتی و به طور کامل از دیواره رحم جدا شود. این جدا شدن به رحم اجازه می‌دهد تا منقبض شده و خونریزی را متوقف کند.

حالا، جفت چسبنده چیست؟ در وضعیت چسبندگی جفت، که مجموعه اختلالات آن به طور کلی “طیف جفت آکرتا” یا Placenta Accreta Spectrum نامیده می‌شود، این اتصال طبیعی و هوشمندانه به هم می‌خورد. در این حالت، ریشه‌های جفت یا همان پرزهای کوریونی، بیش از حد عمیق به دیواره رحم نفوذ می‌کنند و از لایه سطحی آندومتر عبور کرده و به لایه عضلانی رحم یا حتی فراتر از آن می‌چسبند. برای درک بهتر، این وضعیت را مانند ریشه‌های یک گیاه در نظر بگیرید. در حالت عادی، ریشه‌ها در خاک سطحی باغچه قرار دارند و به راحتی می‌توان گیاه را از خاک خارج کرد. اما در چسبندگی جفت، این ریشه‌ها به جای خاک، در بتن زیر باغچه نفوذ کرده‌اند.

تلاش برای بیرون کشیدن این گیاه، نه تنها بسیار دشوار است، بلکه باعث آسیب شدید به ساختار بتنی و خونریزی غیرقابل کنترل می‌شود. این دقیقاً همان خطری است که در زمان زایمان، مادر مبتلا به چسبندگی جفت را تهدید می‌کند.

مشکل خطرناک دیگه که با خونریزی همراهه، جدا شدن ناگهانی جفته. برای اینکه با این وضعیت اورژانسی هم آشنا باشید، حتما مقاله همه چیز درباره دکولمان یا جدا شدن جفت رو مطالعه کنید.

انواع چسبندگی جفت

پزشکان بر اساس عمق نفوذ ریشه‌های جفت به دیواره رحم، انواع جفت چسبنده را به سه دسته اصلی تقسیم‌بندی می‌کنند. دانستن نوع چسبندگی که در گزارش سونوگرافی شما ذکر شده، به تیم پزشکی کمک می‌کند تا میزان ریسک و بهترین برنامه جراحی را برای شما تعیین کنند.

جفت آکرتا چیست؟

این شایع‌ترین و خفیف‌ترین نوع چسبندگی است و حدود ۷۵ درصد از کل موارد را شامل می‌شود. در جفت آکرتا، پرزهای کوریونی از لایه آندومتر عبور کرده و به طور مستقیم به لایه عضلانی رحم که میومتر نام دارد، “چسبیده‌اند”. آن‌ها هنوز به داخل عضله نفوذ نکرده‌اند، اما اتصالشان بسیار محکم‌تر از حالت طبیعی است.

جفت اینکرتا چگونه است؟

این نوع، شدت متوسطی دارد و در حدود ۱۵ درصد از موارد دیده می‌شود. در جفت اینکرتا، پرزهای جفت نه تنها به عضله رحم چسبیده‌اند، بلکه به “داخل” آن نیز نفوذ کرده‌اند. این وضعیت، جدا کردن جفت را بسیار دشوارتر و خطر خونریزی را به مراتب بیشتر می‌کند.

جفت پرکرتا

این نادرترین (حدود ۵ درصد موارد) اما شدیدترین و خطرناک‌ترین نوع چسبندگی است. در چسبندگی شدید جفت یا جفت پرکرتا، پرزهای جفت از تمام ضخامت دیواره عضلانی رحم عبور کرده و به سطح بیرونی رحم می‌رسند. در این حالت، جفت ممکن است به ارگان‌های مجاور رحم مانند مثانه یا روده نیز نفوذ کرده و به آن‌ها بچسبد. مدیریت این وضعیت بسیار پیچیده است و نیازمند یک تیم جراحی چندتخصصی (شامل متخصص زنان، جراح اورولوژی و جراح عمومی) است.

نوع چسبندگی	عمق نفوذ جفت	میزان شیوع
آکرتا (Accreta)	چسبیده به عضله رحم (سطحی)	شایع‌ترین نوع (حدود ۷۵٪)
اینکرتا (Increta)	نفوذ کرده به داخل عضله رحم	کمتر شایع (حدود ۱۵٪)
پرکرتا (Percreta)	عبور کرده از کل دیواره رحم (و گاهی به ارگان‌های مجاور)	نادرترین و شدیدترین نوع (حدود ۵٪)

علت چسبندگی جفت به رحم چیست و چه کسانی در معرض خطرند؟

چه عواملی باعث چسبندگی جفت میشود؟ این سوالی است که ذهن بسیاری از مادران مبتلا را به خود مشغول می‌کند. علت اصلی این عارضه، وجود آسیب یا نقص در لایه داخلی رحم (آندومتر)، به ویژه در لایه‌ای به نام Decidua Basalis است که به طور طبیعی مانع از نفوذ عمیق جفت می‌شود. هر عاملی که به این لایه آسیب برساند، می‌تواند زمینه را برای چسبندگی جفت در بارداری بعدی فراهم کند.

متن انگلیسی:

Placenta accreta occurs during pregnancy when the placenta attaches too deeply into the wall of your uterus. Women who have had multiple C-sections, other placenta disorders or a history of uterine surgery are at higher risk of developing placenta accreta.

ترجمه متن:
چسبندگی جفت در دوران بارداری زمانی رخ می‌دهد که جفت بیش از حد به دیواره رحم شما متصل شود. زنانی که چندین سزارین، سایر اختلالات جفت یا سابقه جراحی رحم داشته‌اند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به چسبندگی جفت هستند.

clevelandclinic

سابقه سزارین

مهم‌ترین، شایع‌ترین و قوی‌ترین عامل خطر برای چسبندگی جفت، داشتن سابقه زایمان سزارین است. با افزایش چشمگیر آمار سزارین در سراسر جهان، شیوع چسبندگی جفت نیز به شدت افزایش یافته است. محل برش سزارین بر روی دیواره رحم، پس از بهبودی، یک بافت اسکار یا جوشگاه ایجاد می‌کند. این بافت اسکار، ضعیف‌تر از بافت طبیعی رحم است و لایه محافظ آندومتر در آن ناحیه ممکن است به درستی تشکیل نشود. اگر در بارداری بعدی، جنین به طور اتفاقی دقیقاً روی همین محل اسکار لانه‌گزینی کند، ریشه‌های جفت به راحتی از این لایه ضعیف عبور کرده و به عمق عضله رحم نفوذ می‌کنند. خطر چسبندگی جفت با تعداد سزارین‌های قبلی به صورت تصاعدی افزایش می‌یابد:

• بعد از ۱ سزارین: خطر حدود ۰.۳٪
• بعد از ۲ سزارین: خطر حدود ۰.۶٪
• بعد از ۳ سزارین: خطر حدود ۲.۴٪
• بعد از ۴ سزارین: خطر حدود ۹٪

جفت سرراهی

دومین عامل خطر بزرگ، همزمانی چسبندگی جفت با یک مشکل دیگر به نام جفت سرراهی است. چسبندگی جفت سرراهی یک ترکیب بسیار پرخطر است. قسمت پایینی رحم به طور طبیعی دیواره نازک‌تری نسبت به قسمت‌های بالایی دارد. اگر جفت در این ناحیه پایین لانه‌گزینی کند (جفت سرراهی) و همزمان مادر سابقه سزارین نیز داشته باشد، احتمال اینکه جفت بر روی اسکار سزارین قبلی قرار گرفته و به آن بچسبد، بسیار بالا می‌رود. حدود ۵۰ درصد از زنانی که هم جفت سرراهی و هم سابقه سزارین دارند، دچار درجاتی از چسبندگی جفت می‌شوند.

سایر عوامل خطر

علاوه بر دو عامل اصلی فوق، موارد دیگری نیز می‌توانند ریسک چسبندگی جفت را افزایش دهند:

• سن بالای مادر: زنان بالای ۳۵ سال.
• سابقه جراحی‌های دیگر رحمی: مانند عمل برداشتن فیبروم (میومکتومی)، کورتاژهای مکرر یا هر عملی که باعث ایجاد اسکار در دیواره رحم شود.
• بارداری‌های متعدد: هرچه تعداد بارداری‌ها بیشتر باشد، احتمال آسیب به دیواره رحم نیز بیشتر می‌شود.

علائم و روش های تشخیص چسبندگی جفت در بارداری

یکی از جنبه‌های نگران‌کننده چسبندگی جفت این است که این بیماری، یک “بیماری خاموش” است.

چسبندگی جفت چه علائمی دارد؟

علائم چسبندگی جفت در بارداری معمولاً وجود ندارد. مادر مبتلا به این عارضه در طول نه ماه بارداری، اغلب هیچ درد، ناراحتی یا علامت غیرعادی را تجربه نمی‌کند و بارداری او از بیرون کاملاً طبیعی به نظر می‌رسد. در موارد نادری، به خصوص اگر چسبندگی جفت با جفت سرراهی همراه باشد، ممکن است مادر دچار خونریزی واژینال در سه ماهه سوم شود. اما این خونریزی بیشتر به دلیل جفت سرراهی است تا خود چسبندگی. این ماهیت خاموش، اهمیت تشخیص پیش از زایمان را دوچندان می‌کند.

بهترین راه تشخیص چسبندگی جفت چیست؟

از آنجایی که علامتی وجود ندارد، تنها راه تشخیص این وضعیت قبل از زایمان، استفاده از ابزارهای تصویربرداری است. بهترین راه تشخیص چسبندگی جفت، انجام سونوگرافی دقیق و تخصصی توسط یک رادیولوژیست یا متخصص پریناتولوژی باتجربه است. چسبندگی جفت از چند ماهگی معلوم میشه؟ معمولاً اولین شک به وجود این عارضه در سونوگرافی آنومالی اسکن که بین هفته‌های ۱۸ تا ۲۰ انجام می‌شود، ایجاد می‌گردد. متخصص سونوگرافی به دنبال نشانه‌های خاصی می‌گردد، از جمله:

• از بین رفتن فضای شفاف بین جفت و دیواره رحم.
• وجود حفره‌ها یا فضاهای عروقی غیرطبیعی در داخل بافت جفت (شبیه به پنیر سوئیسی).
• نازک شدن شدید عضله رحم در زیر جفت.
• برآمدگی جفت به سمت مثانه.

سونوگرافی داپلر و MRI برای تشخیص چسبندگی جفت

برای تأیید تشخیص و ارزیابی دقیق‌تر عمق نفوذ، از روش‌های تکمیلی استفاده می‌شود. سونوگرافی داپلر برای چسبندگی جفت با بررسی الگو و سرعت جریان خون در عروق بین رحم و جفت، اطلاعات بسیار ارزشمندی را در اختیار پزشک قرار می‌دهد. در موارد بسیار پیچیده یا زمانی که شک به نفوذ جفت به ارگان‌های مجاور (جفت پرکرتا) وجود دارد، ممکن است پزشک درخواست انجام MRI را نیز بدهد. MRI می‌تواند تصویر بسیار دقیقی از عمق تهاجم جفت و ارتباط آن با مثانه و سایر ساختارها ارائه دهد.

این مشکل به ساختار جفت و نحوه اتصالش به رحم مربوط می‌شه. برای اینکه با ساختار کلی و انواع محل قرارگیری جفت آشنا بشید، می‌تونید به مقاله راهنمای کامل انواع جفت قدامی و خلفی مراجعه کنید.

چسبندگی جفت چه خطراتی دارد؟

دانستن خطرات این عارضه، نه برای ایجاد ترس، بلکه برای درک اهمیت برنامه‌ریزی دقیق برای زایمان ضروری است.

آیا چسبندگی جفت برای جنین خطر دارد؟

این اولین و مهم‌ترین نگرانی هر مادری است. خبر خوب این است که عوارض چسبندگی جفت برای جنین معمولاً مستقیم نیست. تا زمانی که جفت به دیواره رحم متصل است، در اکثر موارد عملکرد خون‌رسانی و تغذیه خود را به خوبی انجام می‌دهد و جنین رشد طبیعی خود را خواهد داشت.

خطر اصلی برای جنین، غیرمستقیم و ناشی از نیاز به زایمان زودرس است. از آنجایی که خطر خونریزی با پیشرفت بارداری افزایش می‌یابد، پزشکان اغلب تصمیم می‌گیرند که زایمان را به صورت برنامه‌ریزی شده و زودتر از موعد (معمولاً بین هفته‌های ۳۴ تا ۳۶) انجام دهند تا از بروز یک خونریزی اورژانسی جلوگیری کنند. این نارس بودن نوزاد، خود می‌تواند با ریسک‌های خاصی همراه باشد.

چسبندگی جفت برای مادر خطرناک است؟

تمام خطرات اصلی چسبندگی جفت به رحم، در لحظه زایمان و پس از آن متوجه مادر است. همانطور که گفتیم، پس از تولد نوزاد، رحم به طور طبیعی منقبض شده تا جفت را از دیواره خود جدا کند. اما در جفت آکرتا، این جدایی رخ نمی‌دهد. هرگونه تلاش برای جدا کردن دستی جفت چسبیده، مانند کندن یک چسب زخم از روی یک زخم عمیق، باعث پارگی شدید عروق خونی بزرگ در دیواره رحم شده و منجر به خونریزی بعد از زایمان در جفت آکرتا به صورت حجیم و غیرقابل کنترل می‌شود. این خونریزی می‌تواند در عرض چند دقیقه مادر را در شوک قرار داده و جان او را تهدید کند.

جراحی هیسترکتومی (برداشتن رحم)

به دلیل خطر بسیار بالای خونریزی، در بسیاری از موارد چسبندگی جفت (به خصوص انواع اینکرتا و پرکرتا)، ایمن‌ترین راه برای نجات جان مادر، انجام جراحی به نام “سزارین-هیسترکتومی” است. در این روش، جراح ابتدا نوزاد را از طریق برش سزارین خارج کرده و سپس بدون تلاش برای جدا کردن جفت، کل رحم را همراه با جفت چسبیده به آن، از بدن خارج می‌کند. اگرچه جراحی هیسترکتومی بعد از چسبندگی جفت به معنای پایان توانایی باروری است، اما در بسیاری از موارد، این یک اقدام حیات‌بخش و ضروری برای کنترل خونریزی است.

درمان چسبندگی جفت

متاسفانه، هیچ درمان چسبندگی جفت به معنای “جدا کردن” آن در طول بارداری وجود ندارد. تمام اقدامات بر روی “مدیریت” این بارداری پرخطر و “برنامه‌ریزی دقیق” برای یک زایمان ایمن متمرکز است.

به محض تشخیص قطعی، شما به عنوان یک بیمار پرخطر در نظر گرفته می‌شوید و باید تحت نظر یک تیم پزشکی متخصص و در یک بیمارستان مجهز (سطح ۳ یا ۴) که دارای بانک خون، ICU و تیم جراحی چندتخصصی است، قرار بگیرید. مراقبت های بارداری در چسبندگی جفت شامل سونوگرافی‌های مکرر برای بررسی وضعیت، پرهیز از فعالیت‌های سنگین و استراحت لگنی کامل است. در صورت بروز هرگونه لکه‌بینی یا خونریزی، ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان تا زمان زایمان باشد. دریافت حمایت روانی و اطلاعات دقیق در این دوره پراسترس بسیار مهم است و گزینه‌هایی مانند ویزیت آنلاین زنان می‌تواند به شما در ارتباط ماندن با تیم درمانی و کاهش اضطرابتان کمک کند.

برنامه‌ریزی برای سزارین-هیسترکتومی

کلید اصلی یک نتیجه موفق، برنامه‌ریزی است. تیم پزشکی شما یک تاریخ مشخص را برای انجام سزارین برنامه‌ریزی شده تعیین می‌کند (معمولاً بین هفته‌های ۳۴ تا ۳۶). در روز عمل، یک تیم کامل شامل متخصصان زنان، جراحان، متخصصان بیهوشی، و تیم بانک خون در اتاق عمل حاضر خواهند بود. هدف اصلی، خارج کردن ایمن نوزاد و سپس کنترل خونریزی مادر است که ممکن است شامل برداشتن رحم باشد.

آیا جلوگیری از چسبندگی جفت ممکن است؟

جلوگیری از چسبندگی جفت به طور کامل ممکن نیست، زیرا به محل لانه‌گزینی که یک فرآیند تصادفی است، بستگی دارد. اما مهم‌ترین راه برای کاهش “ریسک” ابتلا به آن، کاهش تعداد زایمان‌های سزارین غیرضروری است. هر عمل سزارین، یک اسکار بر روی رحم باقی می‌گذارد که ریسک چسبندگی را در بارداری بعدی افزایش می‌دهد. بنابراین، تلاش برای زایمان طبیعی در بارداری‌های کم‌خطر، بهترین استراتژی پیشگیرانه بلندمدت است.

چسبندگی جفت یه بیماری پیچیده‌ست. برای درک بهترش، لازمه که با خود جفت و عملکردش به خوبی آشنا باشید. مقاله اصلی ما یعنی راهنمای جامع جفت جنین، از A تا Z، بهترین منبع برای شماست.

کلام آخر ویمام

در پایان، بار دیگر تاکید می‌کنیم: شنیدن تشخیص چسبندگی جفت بدون شک یک خبر بسیار سخت و نگران‌کننده است. اما این تشخیص به معنای پایان امید نیست. با پیشرفت‌های چشمگیر در تکنیک‌های سونوگرافی و رویکردهای جراحی تیمی، امروزه مدیریت این عارضه بسیار ایمن‌تر از گذشته شده است. آگاهی، تشخیص به موقع، انتخاب یک تیم پزشکی ماهر و برنامه‌ریزی دقیق برای زایمان در یک مرکز مجهز، کلیدهای اصلی عبور موفق از این چالش هستند. شما در این مسیر تنها نیستید و با مراقبت صحیح، می‌توانید به یک نتیجه شاد و تولد نوزادی سالم دست یابید. تیم متخصص وی مام همواره برای ارائه اطلاعات، حمایت و همراهی شما در این مسیر، در کنارتان است.

آیا چسبندگی جفت باعث درد در بارداری می‌شود؟

معمولاً خیر. چسبندگی جفت در طول دوران بارداری یک وضعیت خاموش است و به خودی خود باعث درد نمی‌شود. اکثر زنان مبتلا هیچ علامت غیرعادی را تا زمان زایمان تجربه نمی‌کنند.

آیا ممکن است چسبندگی جفت در سونوگرافی تشخیص داده نشود؟

بله، متاسفانه این امکان وجود دارد، به خصوص در موارد خفیف‌تر (آکرتا) یا اگر سونوگرافی توسط فردی با تجربه کمتر در این زمینه انجام شود. به همین دلیل است که در صورت وجود عوامل خطر (مانند سابقه سزارین و جفت سرراهی)، انجام سونوگرافی داپلر توسط یک متخصص پریناتولوژی توصیه می‌شود.

آیا درمان چسبندگی جفت در طب سنتی ممکن است؟

قطعاً خیر. چسبندگی جفت یک مشکل ساختاری و آناتومیک بسیار جدی است که به نفوذ فیزیکی ریشه‌های جفت به عضله رحم مربوط می‌شود. هیچ درمان گیاهی، سنتی یا غذایی برای اصلاح این وضعیت وجود ندارد و هرگونه تلاش برای درمان‌های غیرعلمی می‌تواند منجر به فاجعه شود.

آیا بعد از هیسترکتومی به دلیل چسبندگی جفت، زندگی به حالت عادی بازمی‌گردد؟

بله. پس از طی دوره نقاهت جراحی که مشابه سزارین است، شما می‌توانید به زندگی کاملاً عادی خود بازگردید. تنها تفاوت، عدم وجود قاعدگی و پایان توانایی باروری است. این جراحی تأثیری بر هورمون‌های زنانه (که توسط تخمدان‌ها تولید می‌شوند) ندارد.

من سابقه ۲ بار سزارین دارم، چقدر در معرض خطر چسبندگی جفت هستم؟

بر اساس آمار، ریسک چسبندگی جفت پس از دو سزارین قبلی حدود ۰.۶٪ است. اگر در بارداری فعلی شما، جفت سرراهی نیز تشخیص داده شود، این ریسک به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد. بسیار مهم است که این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید تا سونوگرافی‌های لازم برای شما انجام شود.

منبع: clevelandclinic , mayoclinic