جفت جنین چیست؟ راهنمای کامل عملکرد، انواع جفت و مشکلات شایع آن

بسیاری از مادران کنجکاو هستند بدانند جفت جنین دقیقاً چه نقشی در بارداری دارد و چرا سلامت آن برای رشد جنین حیاتی است. جفت، پلی میان مادر و جنین است که اکسیژن و مواد غذایی را منتقل می‌کند و ضایعات را از بدن جنین دفع می‌نماید.

در این مقاله، به‌صورت ساده و کاربردی درباره‌ی ساختار جفت، انواع آن، محل قرارگیری در رحم و نحوه عملکردش صحبت می‌کنیم. همچنین توضیح می‌دهیم چه مشکلاتی ممکن است برای جفت پیش بیاید، علائم آن چیست و چگونه می‌توان سلامت جفت را در طول بارداری حفظ کرد.

اگر می‌خواهید بدانید جفت چگونه رشد می‌کند، چه موقع خطرناک می‌شود و چه مراقبت‌هایی برای آن لازم است، ادامه‌ی این مطلب را حتماً بخوانید.

جفت جنین چیست و از کی تشکیل می‌شود؟

شاید بتوان جفت را شگفت‌انگیزترین اندام بدن انسان نامید. این تنها عضوی است که برای یک هدف مشخص و برای یک دوره زمانی محدود به وجود می‌آید و پس از انجام ماموریتش، از بدن خارج می‌شود. جفت جنین چیست؟ به زبان ساده، جفت یک اندام دیسک‌شکل و پر از عروق خونی است که به دیواره رحم شما متصل می‌شود و از طریق بند ناف، به جنین شما وصل است. این اندام به عنوان رابط حیاتی بین سیستم گردش خون شما و جنین عمل می‌کند و تمام نیازهای او را در طول نه ماه بارداری برآورده می‌سازد. اما این ساختار پیچیده از کجا می‌آید؟ پاسخ در همان روزهای ابتدایی پس از لقاح نهفته است.

پس از اینکه تخمک بارور شده به رحم می‌رسد و در دیواره آن لانه‌گزینی می‌کند، سلول‌های بیرونی آن که تروفوبلاست نام دارند، شروع به تکثیر و نفوذ به دیواره رحم می‌کنند. این سلول‌های هوشمند، پایه‌های اولیه جفت را تشکیل می‌دهند. بنابراین، پاسخ به سوال جفت جنین از کی تشکیل میشه این است که فرآیند تشکیل آن تقریباً از همان هفته دوم پس از لقاح آغاز می‌شود. این ساختار در طول سه ماهه اول به سرعت رشد کرده و پیچیده‌تر می‌شود و در حدود هفته ۱۲ تا ۱۳ بارداری، ساختار اصلی آن به طور کامل تشکیل شده و عملکرد کامل خود را به دست می‌آورد، هرچند تا پایان بارداری به رشد و بلوغ خود ادامه می‌دهد.

وظیفه جفت جنین در بارداری چیست؟

جفت فقط یک رابط ساده نیست؛ بلکه یک مرکز فرماندهی پیچیده با وظایف متعدد و حیاتی است. عملکرد جفت جنین آنقدر گسترده است که می‌توان آن را به طور همزمان ریه، کلیه، کبد و سیستم ایمنی جنین دانست. بیایید نگاهی دقیق‌تر به این وظایف بیندازیم.

سیستم تغذیه و تنفس جنین

جنین در رحم شما نفس نمی‌کشد و غذا نمی‌خورد. تمام اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز برای رشد و تکامل، از طریق جفت به او می‌رسد. جفت مانند یک فیلتر بسیار هوشمند عمل می‌کند. خون شما در فضایی در جفت به نام فضای بین پرزی جریان پیدا می‌کند، اما هرگز به طور مستقیم با خون جنین مخلوط نمی‌شود. در این فضا، هزاران شاخه کوچک و پرزمانند از عروق خونی جنین که پرزهای کوریونی نام دارند، در خون مادر شناور هستند.

در اینجا، یک تبادل شگفت‌انگیز رخ می‌دهد: اکسیژن، گلوکز، پروتئین‌ها، چربی‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی از خون شما از طریق یک غشای نازک عبور کرده و وارد عروق خونی جنین می‌شوند. سپس این خون غنی از مواد حیاتی، از طریق بند ناف به جنین می‌رسد.

متن انگلیسی:

The placenta is a temporary organ that forms in your uterus during pregnancy. It attaches to your uterine wall and provides nutrients and oxygen to your baby through the umbilical cord. Certain conditions of the placenta can cause pregnancy complications.

ترجمه متن:

جفت یک عضو موقت است که در دوران بارداری در رحم شما تشکیل می‌شود. این عضو به دیواره رحم متصل می‌شود و از طریق بند ناف، مواد مغذی و اکسیژن را برای نوزاد شما فراهم می‌کند. برخی از شرایط جفت می‌تواند باعث عوارض بارداری شود.

clevelandclinic

سیستم دفع و تصفیه خون

این تبادل یک فرآیند دوطرفه است. همانطور که جنین مواد مغذی را دریافت می‌کند، مواد زائد حاصل از متابولیسم خود را نیز باید دفع کند. موادی مانند دی‌اکسید کربن و اوره از طریق بند ناف به جفت بازمی‌گردند. در همان فضای بین پرزی، این مواد زائد از خون جنین به خون شما منتقل می‌شوند تا کلیه‌ها و ریه‌های شما وظیفه دفع آن‌ها را از بدنتان بر عهده بگیرند. در واقع، بدن شما در تمام طول بارداری، سیستم تصفیه خون فرزندتان نیز هست.

هورمون‌سازی

جفت یک غده درون‌ریز بسیار فعال و قدرتمند است که هورمون‌های حیاتی برای حفظ و ادامه بارداری را تولید و ترشح می‌کند. مهم‌ترین این هورمون‌ها عبارتند از:

• گنادوتروپین جفتی انسانی یا hCG: این همان هورمونی است که باعث مثبت شدن تست بارداری شما می‌شود و در سه ماهه اول برای حمایت از بارداری ضروری است. این هورمون همچنین عامل اصلی تهوع و ویار بارداری است.
• پروژسترون: این هورمون به حفظ آرامش عضلات رحم و جلوگیری از انقباضات زودرس کمک می‌کند و در رشد غدد شیری پستان نیز نقش دارد.
• استروژن: به رشد رحم، افزایش جریان خون و تکامل اندام‌های جنین کمک می‌کند.
• لاکتوژن جفتی انسانی یا hPL: این هورمون متابولیسم بدن شما را تنظیم می‌کند تا اطمینان حاصل شود که گلوکز و پروتئین کافی برای رشد جنین در دسترس است.

سد محافظ جنین

جفت به عنوان یک سد دفاعی عمل کرده و از جنین در برابر بسیاری از باکتری‌ها و عفونت‌هایی که ممکن است در خون مادر وجود داشته باشد، محافظت می‌کند. علاوه بر این، در اواخر بارداری، جفت آنتی‌بادی‌های محافظ را از بدن شما به جنین منتقل می‌کند. این آنتی‌بادی‌ها به نوزاد شما یک ایمنی موقتی در چند ماه اول زندگی در برابر بیماری‌هایی که شما نسبت به آن‌ها ایمن هستید، می‌بخشند.

حالا که با عملکرد کلی جفت آشنا شدید، شاید دوست داشته باشید بدونید جفت در کجای رحم قرار می‌گیره و این موقعیت‌ها چه تفاوتی با هم دارن. ما تو یه مقاله دیگه، به طور کامل در مورد انواع محل قرارگیری جفت قدامی و خلفی توضیح دادیم.

انواع محل قرارگیری جفت در رحم

یکی از اولین اطلاعاتی که در سونوگرافی سه ماهه اول یا دوم دریافت می‌کنید، محل قرارگیری جفت است. شنیدن این اصطلاحات ممکن است کمی گیج‌کننده باشد، اما درک آن‌ها بسیار ساده است. رحم را مانند یک اتاق در نظر بگیرید؛ جفت می‌تواند به هر یک از دیوارهای این اتاق متصل شود.

جفت قدامی در رحم

جفت قدامی به این معناست که جفت به دیواره جلویی رحم شما، یعنی سمتی که نزدیک به پوست شکم شماست، متصل شده است. این یک موقعیت کاملاً طبیعی و شایع است و جای هیچ نگرانی ندارد. تنها تفاوتی که ممکن است ایجاد کند این است که جفت مانند یک بالشتک نرم بین جنین و شکم شما عمل می‌کند. در نتیجه، ممکن است اولین حرکات و لگدهای جنین را کمی دیرتر یا با شدت کمتری نسبت به مادران با جفت خلفی احساس کنید. بهترین نوع زایمان در جفت قدامی تفاوتی با سایر انواع جفت ندارد و این وضعیت مانعی برای زایمان طبیعی ایجاد نمی‌کند.

جفت خلفی در رحم

جفت خلفی به معنای اتصال جفت به دیواره پشتی رحم، یعنی سمتی که به ستون فقرات شما نزدیک‌تر است، می‌باشد. این رایج‌ترین محل قرارگیری جفت است و از نظر بسیاری از متخصصان، بهترین موقعیت قرارگیری جفت جنین محسوب می‌شود. در این حالت، هیچ مانعی بین جنین و دیواره شکم شما وجود ندارد، بنابراین شما معمولاً حرکات و لگدهای جنین را زودتر و قوی‌تر احساس خواهید کرد. همچنین، این موقعیت ممکن است به قرارگیری جنین در وضعیت بهتر برای زایمان طبیعی کمک کند.

جفت جانبی در رحم

گاهی اوقات جفت به دیواره‌های چپ یا راست رحم متصل می‌شود که به آن جفت جانبی می‌گویند. اگر جفت به بالاترین قسمت رحم یا همان سقف رحم متصل شود، به آن جفت فوندال یا جفت بالایی گفته می‌شود. هر دوی این موقعیت‌ها نیز کاملاً طبیعی و نرمال هستند و معمولاً هیچ مشکل خاصی را ایجاد نمی‌کنند.

آیا محل قرارگیری جفت اهمیت دارد؟

در اکثر قریب به اتفاق موارد، خیر. تمام موقعیت‌های ذکر شده در بالا، انواع طبیعی اتصال جفت هستند و به خودی خود هیچ خطری برای شما یا جنین ندارند. تنها زمانی محل قرارگیری جفت اهمیت پیدا می‌کند که در قسمت بسیار پایینی رحم قرار گرفته باشد، وضعیتی که به آن “جفت سرراهی” می‌گویند و در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

گرید یا درجه‌بندی جفت به چه معناست؟

یکی دیگر از اصطلاحاتی که در گزارش سونوگرافی خود ممکن است با آن روبرو شوید، “گرید جفت” است. گرید جفت در بارداری یک سیستم درجه‌بندی از ۰ تا ۳ است که متخصص سونوگرافی برای توصیف میزان بلوغ و تغییرات ساختاری جفت از آن استفاده می‌کند. این تغییرات، که عمدتاً شامل رسوب کلسیم هستند، یک فرآیند طبیعی در طول بارداری است.

گرید ۰ و ۱جفت

در اوایل بارداری، جفت ساختاری یکنواخت و همگن دارد و به آن گرید صفر گفته می‌شود. با پیشرفت بارداری، اولین رسوبات کوچک کلسیم در جفت ظاهر می‌شوند و به گرید یک تغییر می‌کند. این دو گرید نشان‌دهنده یک جفت جوان و سالم هستند که عملکرد عالی دارد.

گرید ۲ جفت

در سه ماهه سوم، معمولاً پس از هفته ۳۰، رسوبات کلسیم بیشتر شده و جفت ظاهری لوبولارتر پیدا می‌کند. این وضعیت که به آن گرید دو می‌گویند، یک مرحله طبیعی از بلوغ جفت است و کاملاً مورد انتظار است.

گرید ۳ یا جفت کلسیفیه

در اواخر بارداری، با نزدیک شدن به زمان زایمان، رسوبات کلسیم به حداکثر خود می‌رسند و جفت ظاهری کاملاً بالغ پیدا می‌کند که به آن گرید سه یا جفت کلسیفیه می‌گویند. رسیدن به گرید سه پس از هفته ۳۸ بارداری کاملاً طبیعی است و نشان می‌دهد که جفت ماموریت خود را به خوبی انجام داده و آماده پایان کار است. اما نگرانی زمانی ایجاد می‌شود که پیر شدن جفت جنین زودتر از موعد رخ دهد. تشخیص جفت پیر شده یا گرید سه قبل از هفته ۳۶ بارداری، ممکن است نشان‌دهنده کاهش عملکرد جفت باشد و نیاز به نظارت دقیق‌تری بر رشد جنین و حجم مایع آمنیوتیک دارد.

یکی از سوالات رایج اینه که این عضو شگفت‌انگیز اصلا از کی شروع به تشکیل شدن می‌کنه. دونستن این موضوع به درک بهتر مراحل اولیه بارداری کمک می‌کنه. برای همین، پیشنهاد می‌کنیم مقاله ما در مورد مراحل تشکیل جفت از لقاح تا سه ماهه اول رو مطالعه کنید.

مشکلات جفت جنین شامل چیست؟

اگرچه در اکثر بارداری‌ها جفت به خوبی وظایف خود را انجام می‌دهد، اما گاهی اوقات ممکن است مشکلاتی در محل قرارگیری، عملکرد یا اتصال آن به رحم به وجود آید. شناخت این مشکلات و علائم آن‌ها بسیار مهم است.

جفت سرراهی چیست؟

جفت سرراهی چیست؟ این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که جفت به جای اتصال به قسمت‌های بالایی رحم، در قسمت بسیار پایینی رحم لانه‌گزینی کرده و به طور کامل یا جزئی، دهانه رحم یا همان مسیر خروج جنین را مسدود می‌کند. علائم جفت سرراهی معمولاً به صورت خونریزی ناگهانی، بدون درد و با رنگ قرمز روشن در نیمه دوم بارداری، به خصوص پس از هفته ۲۰، خود را نشان می‌دهد. تشخیص جفت سر راهی به راحتی با سونوگرافی انجام می‌شود. زنانی که دچار این عارضه هستند، نیاز به مراقبت‌های ویژه دارند و در اکثر موارد، زایمان باید به روش سزارین انجام شود تا از خونریزی شدید و تهدیدکننده حیات جلوگیری شود.

دکولمان یا کندگی جفت یعنی چه؟

کندگی جفت یکی از خطرناک‌ترین عوارض جفتی است. در این وضعیت، جفت قبل از به دنیا آمدن نوزاد، به طور کامل یا جزئی از دیواره رحم جدا می‌شود. این جدایی باعث قطع یا کاهش شدید اکسیژن‌رسانی به جنین شده و می‌تواند منجر به خونریزی شدید در مادر شود. علائم کلاسیک آن شامل درد ناگهانی و شدید در شکم یا کمر، انقباضات مداوم و سفت شدن رحم، و خونریزی واژینال (که ممکن است وجود داشته باشد یا به صورت خونریزی پشت جفت پنهان بماند) است. این یک وضعیت اورژانسی است که نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد.

چسبندگی جفت چگونه است؟

علائم چسبندگی جفت معمولاً قبل از زایمان وجود ندارد و این مشکل اغلب در سونوگرافی‌های دقیق تشخیص داده می‌شود. در این وضعیت خطرناک، پرزهای جفت به جای اتصال به لایه داخلی رحم، بیش از حد عمیق نفوذ کرده و به لایه عضلانی رحم می‌چسبند. این چسبندگی غیرطبیعی باعث می‌شود که جفت پس از زایمان به طور طبیعی از رحم جدا نشود. تلاش برای جدا کردن دستی آن می‌تواند منجر به خونریزی بسیار شدید و تهدیدکننده حیات برای مادر شود. درمان این وضعیت بسیار تخصصی است و اغلب نیاز به یک تیم جراحی مجرب و گاهی حتی برداشتن رحم یا هیسترکتومی دارد.

شناخت این مشکلات و علائم آن‌ها بسیار حیاتی است. در صورت مشاهده هرگونه علامت نگران‌کننده مانند خونریزی یا درد شدید، درنگ نکنید. در چنین شرایطی، داشتن دسترسی سریع و مطمئن به راهنمایی‌های پزشکی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است و گزینه‌هایی مانند پاسخگویی ۲۴ ساعته سوالات بارداری می‌تواند به کاهش استرس و مدیریت بهتر وضعیت کمک کند.

مشکل جفت	ماهیت مشکل	علامت اصلی و کلیدی
جفت سرراهی (Previa)	محل قرارگیری پایین جفت (روی دهانه رحم)	خونریزی قرمز روشن و بدون درد در نیمه دوم بارداری
کندگی جفت (Abruption)	جدا شدن زودرس جفت از دیواره رحم	درد ناگهانی و شدید شکم، خونریزی (ممکن است پنهان باشد)
چسبندگی جفت (Accreta)	نفوذ عمیق جفت به دیواره عضلانی رحم	معمولاً بدون علامت تا زمان زایمان، خطر خونریزی شدید پس از زایمان

چگونه از سلامت جفت خود مراقبت کنیم؟

اگرچه بسیاری از مشکلات جفتی قابل پیشگیری نیستند، اما شما می‌توانید با رعایت چند نکته کلیدی، بهترین محیط ممکن را برای عملکرد بهینه این اندام حیاتی فراهم کنید.

• تغذیه مناسب و کنترل وزن: یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از ویتامین‌ها، مواد معدنی و پروتئین برای سلامت جفت ضروری است.
• مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای: اگر به بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا یا دیابت مبتلا هستید، کنترل دقیق آن‌ها در طول بارداری برای جلوگیری از آسیب به عروق جفت حیاتی است.
• پرهیز از سیگار، الکل و مواد مخدر: این مواد به طور مستقیم به عروق خونی آسیب رسانده و می‌توانند عملکرد جفت را مختل کرده و ریسک مشکلاتی مانند کندگی جفت را افزایش دهند.
• انجام معاینات منظم پیش از زایمان: مهم‌ترین اقدام، شرکت منظم در تمام جلسات مراقبت‌های بارداری است. پزشک شما با انجام معاینات و سونوگرافی‌های لازم، سلامت و عملکرد جفت و رشد جنین شما را به دقت زیر نظر خواهد داشت.

جفت پس از زایمان چه میشود؟

پس از نه ماه خدمت بی‌وقفه، ماموریت جفت با به دنیا آمدن نوزاد به پایان می‌رسد. اما سرنوشت آن چه می‌شود؟

خروج جفت چگونه است؟

پس از تولد نوزاد، شما وارد مرحله سوم زایمان می‌شوید که همان خروج جفت است. رحم شما به انقباضات خود ادامه می‌دهد تا جفت را از دیواره خود جدا کرده و به بیرون هدایت کند. این فرآیند معمولاً بین ۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. پس از خروج، پزشک یا ماما جفت را به دقت بررسی می‌کند تا مطمئن شود که به طور کامل خارج شده و هیچ تکه‌ای از آن در رحم باقی نمانده است.

بعد از زایمان با جفت چه میکنند؟

در اکثر بیمارستان‌ها، جفت به عنوان زباله بیولوژیکی و پزشکی در نظر گرفته شده و طبق پروتکل‌های بهداشتی دفع می‌شود. در برخی موارد، والدین ممکن است درخواست کنند که جفت برای تحقیقات علمی اهدا شود یا در بانک‌های خون بند ناف، خون آن برای استخراج سلول‌های بنیادی ذخیره گردد. اخیراً، باوری به نام خوردن جفت پس از زایمان یا پلاسنتافاژی نیز رواج پیدا کرده است. طرفداران این باور معتقدند که این کار می‌تواند به پیشگیری از افسردگی پس از زایمان و افزایش انرژی کمک کند.

با این حال، باید به طور واضح گفت که هیچ شواهد علمی معتبری برای تایید این فواید وجود ندارد و مراکز معتبر پزشکی مانند کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا، این کار را به دلیل خطرات احتمالی عفونت توصیه نمی‌کنند.

گاهی اوقات جفت دچار مشکلاتی می‌شه که باید حواسمون بهشون باشه. “جفت سرراهی” یکی از این مشکلات شایعه. برای اینکه با علائم و مراقبت‌های لازمش آشنا بشید، حتما مقاله جفت سرراهی یا پلاسنتا پرویا چیست؟ رو بخونید.

کلام آخر ویمام

جفت جنین، این اندام شگفت‌انگیز و فداکار، قهرمان گمنام داستان بارداری شماست. این ساختار پیچیده، نه ماه تمام، بی‌وقفه برای رشد و سلامت فرزند شما تلاش می‌کند. درک عملکرد، انواع و مشکلات احتمالی آن به شما کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری این دوران را سپری کنید و اهمیت مراقبت‌های منظم پیش از زایمان را درک نمایید. به بدن خود و تیم پزشکی‌تان اعتماد کنید و بدانید که با نظارت صحیح، می‌توان از سلامت این رابط حیاتی اطمینان حاصل کرد. تیم متخصص وی مام همواره برای ارائه اطلاعات معتبر و پاسخگویی به سوالات شما در این مسیر شگفت‌انگیز، در کنار شماست.

آیا محل قرارگیری جفت با جنسیت جنین ارتباطی دارد؟

خیر، این یک باور عامیانه و بدون هیچ پایه و اساس علمی است. محل قرارگیری جفت (قدامی، خلفی و غیره) یک اتفاق کاملاً تصادفی در فرآیند لانه‌گزینی است و هیچ ارتباطی با کروموزوم‌های X یا Y جنین ندارد.

وزن طبیعی جفت جنین چقدر است؟

وزن جفت در پایان بارداری به طور متوسط حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ گرم است، یعنی تقریباً یک ششم وزن نوزاد. وزن جفت می‌تواند بسته به عواملی مانند وزن مادر و سلامت کلی بارداری متفاوت باشد.

آیا ممکن است جفت در طول بارداری حرکت کند یا جابجا شود؟

جفت به خودی خود حرکت نمی‌کند، زیرا ریشه‌های آن در دیواره رحم فرو رفته است. اما با بزرگ شدن رحم، موقعیت نسبی جفت ممکن است تغییر کند. به همین دلیل است که بسیاری از جفت‌های 'پایین' که در اوایل بارداری تشخیص داده می‌شوند، با رشد رحم به سمت بالا 'مهاجرت' کرده و دیگر مشکلی ایجاد نمی‌کنند.

خونریزی پشت جفت نشانه چیست و چقدر خطرناک است؟

خونریزی پشت جفت یا هماتوم رتروپلاسنتا، به معنای تجمع خون بین جفت و دیواره رحم است و می‌تواند یکی از علائم کندگی جفت باشد. این وضعیت بسته به اندازه هماتوم می‌تواند از بی‌خطر تا بسیار خطرناک متغیر باشد و حتماً نیاز به بررسی فوری توسط سونوگرافی و نظارت پزشکی دارد.

بهترین نوع زایمان برای جفت قدامی چیست؟

داشتن جفت قدامی به خودی خود هیچ تاثیری بر نوع زایمان ندارد و مانعی برای زایمان طبیعی محسوب نمی‌شود. تنها در موارد نادر که جفت قدامی در قسمت بسیار پایینی رحم قرار گرفته و مسیر برش سزارین را مسدود کرده باشد، ممکن است جراح نیاز به ایجاد برش در محل دیگری داشته باشد.

منبع: clevelandclinic , mayoclinic